Godziny pracy pedagoga
Wtorek	800 - 1130
Środa	800 - 1130
Czwartek	800 - 1230
Piątek	800 - 1030

 

 

 

 

 

 

 

 

     Hejt Internetowy, a dziecko

     Internet jest ważną, jak nie najważniejszą, częścią życia naszych dzieci, oferując im nowe możliwości komunikacji, nauki i zabawy. Jednak wraz z nim pojawiły się także zjawiska niepożądane, takie jak hejt czy cyberprzemoc, które negatywnie wpływają na zdrowie psychiczne i emocjonalne młodych użytkowników sieci i mają bezpośredni wpływ na wszystkie aspekty życia codziennego młodego człowieka.

Rodzice często nie wiedzą, jak sobie radzić z tym problemem, często nie potrafimy znaleźć jego źródła i tym samym stajemy się bezradni.

Ale nie musi tak być!!!

Świadomość i poznanie problemu pomoże nam pomóc naszym dzieciom.

                                        Czym jest hejt?

Hejt, czyli mowa nienawiści, to agresywne, obraźliwe lub wulgarne komentarze, które są skierowane przeciwko danej osobie lub grupie osób. Zawiera treści mające na celu wywołać negatywne emocje, upokorzyć, zdeprecjonować lub skrzywdzić adresata. W odróżnieniu od krytyki, która może być konstruktywna, hejt opiera się na ataku personalnym, często bez uzasadnienia merytorycznego. Musimy – jako rodzice – zdawać sobie sprawę z tego, że duża aktywność naszych dzieci w mediach społecznościowych naraża je bezpośrednio na zagrożenie związane ze stałym wzrostem liczby i rodzajów agresywnych zachowań online, zaś w środowisku szkolnym przybierają one jeszcze bardziej zmasowane formy.

                        Czym więc dokładniej może być hej w Internecie?

1. Najbardziej powszechne są obraźliwe komentarze– wulgarne lub obelżywe słowa zamieszczane w komentarzach w różnych mediach społecznościowych, często bezpośrednio atakujące daną osobę lub grupę.
2. Kolejną odsłoną jest hejtowanie wyglądu lub zainteresowań– osoby, które różnią się od innych (np. strojem, pasjami, sposobem mówienia), często stają się celem hejtu.
3. Hejtowanie osiągnięć pojawia się w środowisku szkolnym bardzo często. Uczniowie, którzy odnoszą sukcesy mogą być krytykowani i wyśmiewani przez zazdrosnych rówieśników.
4. Bardzo poważnym problemem jest cyberbullying, czyli powtarzający się hejt, który może przybrać formę prześladowania lub nękania (np. poprzez wysyłanie niechcianych wiadomości, tworzenie fałszywych kont, publikowanie kompromitujących zdjęć).

Warto także przyjrzeć się cechom wyżej wymienionego rodzaju zachowań. Pierwszą jest niewrażliwość. Hejt często jest pozbawiony empatii, co oznacza, że osoby - hejterzy nie zdają sobie sprawy z emocjonalnych konsekwencji swoich słów dla ofiary. 

Anonimowość sprawia, że wiele osób czuje się bezkarnych, co może skłaniać do bardziej agresywnych zachowań, z którymi nie mieliby do czynienia w realnym życiu. 

Szybkość i zasięg - tego rodzaju zachowania mogą rozprzestrzeniać się w błyskawicznym tempie dzięki mediom społecznościowym, co zwiększa ich zasięg i wpływ na większą liczbę osób. 

Niska tolerancja na krytykę powoduje, że hejterzy często są wyczuleni na krytykę i mogą reagować agresywnie na osoby, które sprzeciwiają się ich opiniom. 

Powtarzalność - hejt z reguły nie jest jednorazowym zdarzeniem; osoby są wyszydzane wielokrotnie, co powoduje, że konsekwencje psychiczne są niestety długotrwałe.

Jakie skutki hejtu, kto jest najbardziej narażony na ataki. 

Hejt, szczególnie w młodym wieku, może wywołać poważne skutki emocjonalne i psychiczne, takie jak niska samoocena - obraźliwe komentarze mogą sprawić, że dziecko zacznie wątpić w siebie i swoje umiejętności. Przewlekłe nękanie w sieci może prowadzić do stanów lękowych, wycofania się z życia społecznego i w skrajnych przypadkach do depresji. W konsekwencji uczniowie dotknięci hejtem mogą unikać szkoły, aby uniknąć konfrontacji z rówieśnikami lub mogą mieć trudności w nauce z powodu obniżonego poczucia własnej wartości. Izolacja społeczna stanowi bardzo poważne następstwo wszystkich wyżej wymienionych skutków hejtu. Ma ona poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego i emocjonalnego ofiar hejtu, prowadzi do osłabienia ich cech społecznych, a także może wpływać negatywnie na ich wyniki w nauce oraz ogólne funkcjonowanie w społeczeństwie.

Jak rodzic może próbować pomóc dziecku, które doświadczyło hejtu w Internecie:

• Częste Rozmowy: Rozmawiaj z dzieckiem o hejcie, jego przyczynach i skutkach. 
• Empatia:Rozwijaj u dziecka empatię i zrozumienie dla innych ludzi. 
• Asertywność:Ucz dziecko asertywnego zachowania i umiejętności radzenia sobie z hejtem. 
• Zgłaszanie:Ucz dziecko zgłaszać przypadki hejtu do administratorów serwisów internetowych lub odpowiednich służb. 
• Wsparcie:Zapewnij dziecku emocjonalne wsparcie i możliwość porozmawiania o swoich problemach. 
• Edukacja:Edukacja cyfrowa powinna obejmować naukę o bezpiecznym korzystaniu z Internetu, o hejcie i o konsekwencjach hejtu. 
• Ograniczenia:Jeśli hejt jest poważnym problemem, warto rozważyć ograniczenie dostępu do Internetu lub mediów społecznościowych. 
• Pomoc specjalistów:Jeśli hejt ma poważne konsekwencje, warto skonsultować się z psychologiem lub pedagogiem. W przypadku szkół specjaliści są do Twojej dyspozycji.  
  
                                                                                                                             Mariusz Szczudło

     Budowanie Relacji Dziecka w Grupie Rówieśniczej

     Grupa społeczna to zbiór co najmniej trzech osób, które współdziałają ze sobą w celu zaspokajania wspólnych potrzeb. Charakteryzuje się trwałą strukturą i względnie jednolitym systemem norm i wartości. Warto również dodać, że grupa społeczna to zbiorowość ludzi zespolonych więzią społeczną, przejawiającą się w poczuciu łączności, przynależności grupowej i wspólnym działaniu na rzecz realizacji wspólnych celów.

Rodzina jest pierwszą i podstawową grupą społeczną dla dziecka. To rodzinny krąg ma duży wpływ na kształtowanie jego osobowości, myśli i uczuć, a także buduje obraz samego siebie i poczucie własnego „ja”.

Grupa przedszkolna/żłobkowa: Dla małego dziecka przedszkole lub żłobek to pierwszy krok w kierunku samodzielności społecznej. To tam po raz pierwszy spotyka rówieśników i uczy się interakcji z nimi.

Klasa szkolna: Szkoła staje się ważnym miejscem, gdzie dzieci nawiązują trwałe relacje rówieśnicze, uczą się współpracy i rozwiązywania problemów i konfliktów.

Sąsiedzi/podwórko: Okolica, w której mieszka dziecko, może stanowić kolejne źródło kontaktów z rówieśnikami. Wspólne zabawy na podwórku czy placu zabaw to często niezapomniane doświadczenia.

Grupy ludzi na różnorodnych zajęciach, np. podczas uprawiania sportów: Dzieci mogą być częścią różnych grup zainteresowań, gdzie poznają nowych przyjaciół i uczą się współdziałania w zespole.

Inne grupy: Istnieje wiele innych kontekstów społecznych, w których dziecko może przebywać i nawiązywać relacje, takie jak grupy wakacyjne, obozy, zajęcia pozalekcyjne czy koła zainteresowań.

Warto podkreślić, że człowiek, bez względu na wiek, jest istotą społeczną. Wszyscy potrzebujemy innych ludzi, aby zdrowo funkcjonować i rozwijać się. Dla dziecka pierwszą i fundamentalną grupą społeczną jest rodzina. Rodzina odgrywa ogromną rolę w kształtowaniu osobowości dziecka, jego myśli i uczuć oraz budowaniu poczucia własnej wartości.

Kolejnym ważnym środowiskiem społecznym są rówieśnicy. Dzieci uczą się od siebie nawzajem, budują więzi, rozwijają umiejętności komunikacyjne i uczą się rozwiązywać konflikty. To właśnie w relacjach z rówieśnikami kształtuje się wiele umiejętności społecznych, które będą przydatne w dorosłym życiu. Relacje rówieśnicze to ważny element rozwoju społecznego dziecka, a także źródło nauki i doświadczeń, które będą miały wpływ na całe jego życie. To właśnie w relacjach z rówieśnikami dzieci uczą się, jak funkcjonuje świat społeczny, jakie są reguły i jak radzić sobie w różnych sytuacjach.

Katarzyna Zielińska

     Trudności w Relacjach Rówieśniczych

     Mimo że relacje z rówieśnikami są istotne i pełne możliwości rozwoju, nie zawsze układają się one gładko. Dzieci mogą napotykać na różnego rodzaju trudności w kontaktach z rówieśnikami. To naturalne i często nieuniknione. Ważne jest jednak, aby rozpoznać te trudności i odpowiednio na nie reagować.

Czym mogą być spowodowane trudności w relacjach rówieśniczych? Oto kilka potencjalnych przyczyn:

• Niskie poczucie własnej wartości lub zbyt wysokie mniemanie o sobie: Dzieci, które mają niskie poczucie własnej wartości, mogą odczuwać lęk przed odrzuceniem i unikać kontaktów z rówieśnikami. Z kolei dzieci z nadmierną pewnością siebie mogą mieć trudności w nawiązywaniu zdrowych relacji.
• Nieśmiałość: Nieśmiałe dzieci mogą czuć się niekomfortowo w nowych sytuacjach i unikać towarzystwa rówieśników co wynika z  wynika z obawy przed byciem ocenianym.
• Obawy przed odrzuceniem: Dzieci często boją się, że zostaną odrzucone przez rówieśników. Ta obawa może prowadzić do unikania kontaktów i izolacji społecznej.
• Wcześniejsze złe doświadczenia: Jeśli dziecko miało negatywne doświadczenia w kontaktach z rówieśnikami, może być bardziej ostrożne i nieufne wobec innych.
• Trudności w odnalezieniu się w środowisku poza domem: Zmiana środowiska, na przykład rozpoczęcie nauki w szkole, może być stresująca i skomplikowana dla dziecka.
• Brak kontaktu z innymi dziećmi przez długi czas: Długotrwała absencja w szkole, na przykład spowodowana chorobą, może wpłynąć na to, że dziecko ma trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami.

Jeśli dziecko napotyka na trudności w relacjach rówieśniczych, może to prowadzić do różnych skutków. Dla niektórych dzieci te trudności mogą być krótkotrwałe i łatwo przekształcić się w pozytywne doświadczenia. Jednak u innych mogą pojawić się długotrwałe konsekwencje, prowadzące do trudnych przeżyć. Może to być sygnał dla rodziców by uważniej przyglądać się dziecięcym zachowaniom. 

Skutki Problemów w Relacjach Rówieśniczych

Problemy w relacjach z rówieśnikami mogą prowadzić do różnych konsekwencji, zarówno krótkotrwałych, jak i długotrwałych. Oto niektóre z potencjalnych skutków:

• Poczucie osamotnienia: Dziecko może czuć się odizolowane i pozbawione wsparcia społecznego.
• Agresja: Nieumiejętne radzenie sobie z trudnościami w relacjach może prowadzić do wybuchów agresji wobec rówieśników.
• Stres: Długotrwały stres związany z trudnościami w kontaktach rówieśniczych może wpłynąć na ogólny stan psychiczny dziecka.
• Wycofanie: Niektóre dzieci, zamiast konfrontować się z problemami, mogą się wycofywać i unikać kontaktów społecznych.
• Niechęć angażowania się w różne czynności, np. zajęcia pozalekcyjne: Dziecko może unikać różnych aktywności społecznych, co może ograniczać jego rozwój.
• Unikanie szkoły: Problemy w relacjach rówieśniczych mogą prowadzić do unikania szkoły i spadku motywacji.
• Problemy emocjonalne: Dzieci mogą reagować na trudności emocjonalne, takie jak nadmierny smutek czy drażliwość.
• Buntownicza postawa: Trudności w relacjach rówieśniczych mogą prowadzić do buntowniczego zachowania. Bunt ten często jest skierowany do dziecięcych autorytetów.

Jeśli Twoje dziecko wykazuje któreś z powyższych objawów na początek warto uważniej je obserwować. Zobaczyć, kiedy takie sytuacje się zdarzają, zastanowić się, co może być powodem. Czasami w trudnych dla dziecka sytuacjach wystarczy szczera rozmowa z nim, znalezienie problemów i ich źródeł, a potem wypracowanie nowych wzorców radzenia sobie, co poprawi komfort życia Twojego dziecka.

Katarzyna Zielińska

 Wpływ literatury na rozwój dziecka 

     Walory edukacyjne książki i jej rola w rozwoju dziecka są niekwestionowane.  Poprzez lekturę poszerzane są horyzonty intelektualne dziecka. Literatura jest  źródłem nowych doświadczeń, zaspokaja ciekawość poznawczą dziecka, rozbudza ją i dalej stymuluje. Systematyczny kontakt z tekstem literackim umożliwia dziecku lepsze zrozumienie siebie samego oraz swoich rówieśników. Jest znakomitym źródłem wiedzy o otaczającym świecie. Kontakt z fikcją literacką rozwija u młodego czytelnika wyobraźnię i kreatywność, jest wzorem poprawnego stylu oraz języka, uczy pięknego wyrażania myśli i uczuć, poszerza zasób leksykalny dziecka. Aby literatura spełniała wszystkie te cele, musi być właściwie dobrana. A zatem: 

1. Język dziecięcej literatury nie powinien za bardzo odbiegać od języka dziecka, a jednocześnie powinien stanowić wzór możliwy do naśladowania. 

2. Lektura powinna dać możliwość realizacji bieżących celów dydaktycznych oraz stanowić podstawę do prowadzenia ćwiczeń słownikowo-frazeologicznych  i gramatyczno – ortograficznych. 

3. Lektura powinna ułatwiać realizację celów wychowawczych, dostarczać wzorów postępowania. 

4. Powinna również rozwijać zainteresowania czytelnicze uczniów. 

    Nauczyciel, rodzice, bibliotekarze muszą mieć świadomość funkcji, jaką pełni tekst literacki i tak kierować dobrem literatury oraz sposobem jej interpretacji, żeby zaspokajać potrzeby czytelnicze swoich podopiecznych. Młody odbiorca literatury musi odczuwać przyjemność czytania. Stosunkowo łatwo jest wysondować, co czytelnikowi odpowiada. Pytamy po prostu: co lubisz czytać, czym się interesujesz? Musimy pamiętać również, żeby starać się łączyć przyjemne z pożytecznym. Książka powinna nie tylko dawać dziecku radość, ale jednocześnie odznaczać się walorami edukacyjnymi. 

    Czytelnik czuje również potrzebę przeżywania emocji. A zatem podczas lektury dziecko chce współodczuwać z bohaterem książki, często się z nim identyfikuje, potrafi wskazać pozytywne i negatywne postacie, rozróżnia dobro od zła znacznie lepiej niż w życiu realnym. Wraz ze zdobywaniem doświadczenia czytelniczego zaczyna przenosić to na relacje rodzinne, rówieśnicze, społeczne. 

    Młody czytelnik ma silnie rozwiniętą ciekawość poznawczą i w związku z tym odczuwa potrzebę zdobywania wiedzy. Literatura, która ma służyć realizacji tej potrzeby, powinna przede wszystkim dostarczać rzetelna wiedze, w przystępnej formie, dostosowanej do możliwości percepcyjnych dziecka. Musi precyzyjnie dawać odpowiedzi na pytania dziecka, nie zarzucając go nadmiarem wiadomości. Nie powinna wprowadzać zbyt wielu nowych terminów i pojęć. 

    Potrzeba marzenia drzemie w każdym człowieku, a w dziecku przede wszystkim. Wszyscy pragniemy przenieść się w inny, lepszy świat. Zaspokajaniu tej potrzeby służy lektura baśni, poezji, czy utworów fantastyczno-naukowych. 

   Literatura pełni również rolę terapeutyczną, koi wzburzenie, niepokój, ból oraz smutek. Daje dziecku poczucie ładu, optymizmu i wiarę w niezwyciężoną potęgę dobra. Dzięki literaturze dziecko wie, że często po smutku następuje radość, a po rozłące - spotkanie. Przykładem lektur pełniących rolę terapeutyczną mogą być następujące utwory: „Bracia Lwie Serce” Astrid Lindgren, siedmioksiąg C.S. Lewisa „Opowieści z Narnii”, „Władca pierścieni” Tolkiena, opowieści o Muminkach Tove Jansson, seria książek Małgorzaty Musierowicz o rodzinie Borejków. 

   Utwory literackie mogą być inspiracją dziecięcej twórczości. Pod wpływem wierszy, bajek, baśni, opowiadań powstają różnorodne prace plastyczne. Dzieci z radością rysują i malują swoich ulubionych bohaterów. Prace plastyczne wykonywane są najróżniejszymi technikami. Dziecko przeżywa radość tworzenia, która inspiruje je do dalszej zabawy formami i barwami. Przeżycia związane z utworem literackim mogą wyrażać się także w ruchu, tańcu oraz śpiewie. 

    Podsumowując, literatura: 

1. kształtuje osobowość młodych czytelników, 

2. aktywuje ich rozwój intelektualny i emocjonalny, 

3. budzi wrażliwość estetyczną poprzez staranność szaty graficznej książki, 

4. sprzyja rozwojowi dziecięcej wyobraźni, 

5. uczy sposobu spędzania czasu, reguł rządzących rzeczywistością, podaje wzory właściwych zachowań, 

6. jest dla dziecka źródłem wiedzy o świecie i innych ludziach, 

7. jest pomocna podczas zajęć terapeutycznych; właściwie dobrany tekst zmniejsza strach, wycisza dziecięce lęki, zmniejsza poczucie osamotnienia, odrzucenia, 

8. stanowi cenną pomoc w realizacji różnych treści programowych, niezależnie od wieku czytelnika, 

9. poszerza zakres słownictwa i ukazuje piękno języka ojczystego. 

Katarzyna Zielińska

     Jak mówić, aby dziecko nas słuchało: o komunikacji w rodzinie

     Komunikacja rodzinna ma polegać na rozmawianiu z dzieckiem, a nie tylko na mówieniu do niego. Komunikacja daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i więzi emocjonalnej, zaufania do rodzica, psychicznego wsparcia, a jednocześnie pozostawia miejsce na rozwój autonomii
i własnej tożsamości dziecka.

Okazywanie akceptacji w rodzinie nie wystarczy, że rodzic czuje, iż akceptuje dziecko; musi przekazać to uczucie w taki sposób, by dziecko mogło je wyraźnie zrozumieć. Można to zrobić, mówiąc na przykład dziecku: „Rozumiem, co masz na myśli” i właściwie używając języka ciała – gestów, postawy, wyrazu twarzy, tonu głosu. Kwaśna mina, westchnienie, trzaśnięcie drzwiami mogą stworzyć bariery trudne do pokonania.

Nieprzeszkadzanie jest kolejną metodą okazywania dziecku akceptacji. Wystarczy pozwolić mu na uczestniczenie w zajęciach i zabawach bez wtrącania się, pouczania, oferowania pomocy, które tylko objawiają brak zaufania w możliwości dziecka. Niewtrącanie się zawiera pozytywny przekaz: „Ufam w twoje możliwości. Wierzę, że sobie z tym poradzisz”.

Bierne słuchanie z zainteresowaniem to także wyraz akceptacji. Oznacza ono przyjmowanie informacji i wyrażanie akceptacji przez niemówienie niczego albo mówienie bardzo niewiele, bez komentarzy i ocen. Takie słuchanie skłania dziecko do otwarcia się, pomaga przedstawić sytuację bez lęku przed krytyką i znaleźć rozwiązanie przedstawianych problemów. Rodzic biernie słuchający ogranicza się raczej do krótkich uwag: „To ciekawe”, „Miło mi to słyszeć”, „Dobrze”, „Rozumiem” lub bardziej rozbudowanych: „To ciekawe. Powiedz mi coś więcej na ten temat”, „Widzę, że to ważne dla ciebie”, „Ciekaw jestem, co o tym myślisz” itp. Wbrew pozorom młodzi ludzie chcą rozmawiać o swoich radościach, problemach, lękach, bólu
i niepowodzeniach, ale z kimś, kto nie straci nerwów i nie skrzyczy ich, zanim skończą to, co chcieli powiedzieć.

Umiejętność słuchania

Bierne słuchanie jest zaproszeniem do nawiązania kontaktu, otwiera drzwi do wzajemnego zrozumienia, ale trzeba wiedzieć, jak nie dopuścić do ich zamknięcia. Temu służy słuchanie aktywne, mające na celu odkrycie uczuć schowanych za przekazaną informacją, dotarcie do prawdziwego źródła problemu. Gdy dziecko coraz szczerzej mówi o swoim problemie, należy opanować chęć rozwiązania go za niego albo powiedzenia mu, co ma zrobić. Otwarcie mówiąc o swoich problemach, dziecko często samo jest w stanie znaleźć właściwe rozwiązanie, to zaś pozytywnie wpłynie na jego samoocenę. Nie odbierajmy mu tej satysfakcji.

Aktywne słuchanie:

1. Pomaga dziecku uczyć się, jak radzić sobie z negatywnymi uczuciami. Wasza akceptacja uczuć dziecka pomoże mu zrozumieć, że negatywne emocje są częścią życia i że nie ma w tym nic złego, jeśli się je odczuwa. Aktywne słuchanie pomoże też dziecku nie ukrywać uczuć i nauczy, w jaki sposób właściwie je wyrażać.

2. Stanowi podstawę bliskiej więzi między rodzicem a dzieckiem. Każdy lubi być wysłuchany i zrozumiany przez inną osobę. Takie kontakty zacieśniają więzy rodzinne, zbliżają rodzica i dziecko do siebie nawzajem w atmosferze szacunku i zaufania.

3. Pomaga dziecku podejmować samodzielne próby rozwiązania problemu. Gdy człowiek ma okazję głośno powiedzieć o problemie, z jakim się boryka, wówczas może przyjrzeć mu się wyraźniej.

4. Uczy dziecko słuchać zarówno rodziców, jak i innych osób. Im wcześniej i częściej zaczniecie udowadniać dziecku, że słuchacie tego, co chce wam powiedzieć o swoich dążeniach i problemach, tym chętniej ono będzie słuchać was. Jeśli czujecie, że dziecko was nie słucha, zastanówcie się, czy to nie wy wyrobiliście w nim taką postawę.

5. Zachęca dziecko do samodzielnego myślenia. Aktywne słuchanie zachęca młodych ludzi do przemyślenia i omówienia problemu, a nie uciekania przed nim. Jako rodzice nie możemy pilnować dzieci cały czas, dając im rady, oferując rozwiązania i podejmując za nie decyzje. Naszym obowiązkiem jest wyposażyć dzieci w umiejętność rozwiązywania życiowych problemów. Aktywne słuchanie daje podstawy do wytworzenia więzi zaufania i ciepła, natomiast ciągłe doradzanie, podawanie rozwiązań, ostrzeganie i pouczanie niszczy tę więź.

Każde dziecko w jakimś stopniu narażone jest na problemy w szkole lub w domu, z kolegami, nauczycielami, krewnymi lub z samym sobą. Stosuj wówczas aktywne słuchanie.

Ktoś słusznie zauważył, że zostaliśmy stworzeni z dwojgiem uszu i tylko jednym językiem, a gdy rodzice nauczą się trzymać język za zębami i szeroko otwierać uszy, zauważą poważne zmiany w rozmowach z dzieckiem. To mały człowiek pełen ciekawości i energii. Słuchajcie go uszami, oczami i sercem, czasami jego głos będzie pełen zachwytu radości, innym razem pełen rozpaczy i wołania o pomoc, niepewności i wahania; czasem usłyszycie w nim entuzjazm spowodowany nowo zdobytym okruchem wiedzy lub młodzieńczej mądrości. Uczyńcie wasz dom miejscem wymiany poglądów i myśli bez lęku przed upokorzeniem i kpiną, a wówczas dzieci będą wam mówić o wszystkim i znakomicie się rozwijać.

Katarzyna Zielińska

 

PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI 

     Pod pojęciem ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi trzeba rozumieć zarówno dzieci, które posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jak i te, które mają trudności w realizacji standardów wymagań programowych, wynikające ze specyfiki ich funkcjonowania poznawczo – percepcyjnego (niższe niż przeciętne możliwości intelektualne,  a także dysleksja, dysgrafia, dysortografia, dyskalkulia), zdrowotnego (dzieci przewlekle chore) oraz ograniczeń środowiskowych (dzieci emigrantów, dzieci z rodzin niewydolnych wychowawczo).

Takie rozumienie specjalnych potrzeb edukacyjnych ma na celu wdrożenie i urzeczywistnienie idei wyrównywania szans edukacyjnych wszystkich uczniów.

UCZNIOWIE ZE SPE TO:

•       Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną
•       Uczniowie niewidomi i słabo widzący
•       Uczniowie niesłyszący i słabo słyszący
•       Uczniowie z autyzmem
•       Uczniowie z niepełnosprawnością ruchową
•       Uczniowie z chorobami przewlekłymi
•       Uczniowie z ADHD
•       Uczniowie z poważnymi zaburzeniami w komunikowaniu się
•       Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się
•       Uczniowie niedostosowani społecznie, zagrożeni niedostosowaniem społecznym
•       Uczniowie wybitnie zdolni

OGÓLNE WSKAZÓWKI DO PRACY Z UCZNIEM ZE SPE

Podstawowym aspektem pracy z uczniem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi jest rzetelna diagnoza dziecka. Wszelkie formy indywidualizacji – dotyczące dzieci ze specjalnymi potrzebami, w tym dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się – powinny bazować na rozpoznawaniu i wykorzystaniu potencjału dziecka do pokonywania deficytów.

OGÓLNE WSKAZÓWKI DO PRACY Z UCZNIEM ZE SPE

Aby rozpoznanie sił i ograniczeń dziecka było możliwe, konieczne jest zgromadzenie o nim rzetelnej wiedzy, z wykorzystaniem różnych źródeł:

• informacji i zaleceń zawartych w opinii/orzeczeniu – właściwe rozumienie zaleceń jest podstawą do prawidłowego organizowania procesu dydaktycznego;
•  informacji przekazywanych przez rodziców – oni mają najpełniejszą wiedzę dotyczącą rozwoju dziecka
• informacji specjalistów – cenna może być wiedza pochodząca zarówno od psychologa, pedagoga, w tym pedagoga specjalnego, logopedy, lekarza (pediatry bądź innego specjalisty), rehabilitanta, itp. 

OGÓLNE WSKAZÓWKI DO PRACY Z UCZNIEM ZE SPE

Kolejnym ważnym aspektem jest tworzenie prawidłowych warunków edukacyjnych. Nauczyciel powinien dostosować metody i formy pracy z dzieckiem do jego możliwości, uwarunkowanych dysfunkcjami czy sytuacją społeczną. Wiąże się to na przykład z następującymi działaniami:

• dostosowaniem sposobu komunikowania się z uczniem
• zachowaniem właściwego dystansu
• wydłużeniem czasu pracy
• zmianą form aktywności
• dzieleniem materiału nauczania na mniejsze partie, zmniejszeniem liczby zadań do wykonania, zwiększeniem liczby ćwiczeń i powtórzeń materiału;
• częstym odwoływaniem się do konkretu;
• stosowaniem metody poglądowości – umożliwieniem poznawania wielozmysłowego;
• dostosowaniem liczby bodźców związanych z procesem nauczania
• zastosowaniem dodatkowych środków dydaktycznych i środków technicznych
• zapewnieniem uczniowi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi możliwości korzystania z nauki języków obcych na miarę jego potrzeb i możliwości;
• stosowaniem zróżnicowanych kart zadań do samodzielnego rozwiązania
• powtarzaniem reguł obowiązujących w klasie oraz jasnym wyznaczaniem granic i egzekwowaniem ich przestrzegania. 

OGÓLNE WSKAZÓWKI DO PRACY Z UCZNIEM ZE SPE

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mogą potrzebować dodatkowego wsparcia, polegającego na udziale w specjalistycznych zajęciach:

• korekcyjno – kompensacyjnych,
• logopedycznych,
• dydaktyczno – wyrównawczych,
• rozwijających kompetencje emocjonalno – społeczne,
• rewalidacyjnych i innych.

CHARAKTERYSTYKA DZIECI ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI ORAZ WSKAZÓWKI DO PRACY DLA NAUCZYCIELI

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną

Upośledzenie umysłowe charakteryzuje się istotnie niższym niż przeciętne ogólnym funkcjonowaniem intelektualnym z jednocześnie współwystępującym ograniczeniem w zakresie dwóch lub więcej spośród następujących umiejętności przystosowawczych: porozumiewania się, samoobsługi, trybu życia domowego, uspołecznienia, korzystania z dóbr społeczno-kulturalnych, samodzielności, troski o zdrowie i bezpieczeństwo, umiejętności szkolnych, organizowania czasu wolnego i pracy.

Trudności w uczeniu się i przyswajaniu wiedzy uczniów niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu lekkim:

• brak samodzielności, pomysłowości, inicjatywy i przemyślanego planu działania,
• trudności w zakresie analizy, syntezy, abstrahowania i wnioskowania,
• zaburzenia orientacji przestrzennej,
• niski poziom sprawności grafomotorycznej,
• niedorozwój uczuć wyższych (społecznych, moralnych, patriotycznych, estetycznych),
• większa niż u dzieci z normą intelektualną niestałość emocjonalną, impulsywność,
• nieadekwatna samoocena,
• gorsza samokontrola,
• mniejsze poczucie odpowiedzialności,
• trudności powiązania nowej wiedzy z wcześniej posiadaną,
• trudności w stosowaniu zdobytej wiedzy w konkretnym działaniu,
• zwolnione tempo pracy,
• zaniżona samoocena. 

W pracy z dzieckiem upośledzonym umysłowo w stopniu lekkim nauczyciel powinien zwrócić szczególną uwagę na:

• uczenie się w indywidualnym tempie, wyznaczanie i osiąganie indywidualnych celów zgodnych z możliwościami ucznia,
• ograniczenie instrukcji słownych na rzecz wprowadzania słowno – pokazowych.
• stały nadzór, gdyż uczniowie ci szybciej się nużą, z chwilą występowania trudności łatwo rezygnują i mają tendencję do pozostawiania niedokończonej pracy,
• przywiązywanie wagi do specjalnych bodźców pozytywnych w formie pochwały, zachęty, nagrody.
• okazywanie aprobaty, pochwały dla podejmowanego wysiłku i akceptacji, pozwalające na budowanie pozytywnego obrazu siebie,
• wzmacnianie procesu uczenia się przez stosowanie metod aktywizujących,
• wdrażanie uczniów do samodzielności.

Uczniowie niesłyszący i słabo słyszący

Czynnikami, które w istotny sposób wpływają na funkcjonowanie ucznia z uszkodzonym słuchem są: rodzaj uszkodzenia, czas, w którym nastąpiło uszkodzenie słuchu, stopień uszkodzenia słuchu, moment wyposażenia dziecka w aparaty słuchowe lub wszczepienia implantu ślimakowego, środowisko rodzinne (słyszący czy niesłyszący rodzice), skuteczność oraz intensywność oddziaływań terapeutycznych.

Kształtowanie systemu językowego dziecka niesłyszącego to proces długotrwały, wymagający zaangażowania samego dziecka, jego rodziny oraz instytucji edukacyjnych i specjalistycznych.

Nauczyciel pracujący z uczniem niesłyszącym lub słabo słyszącym powinien:

• zapoznać się z rodzajem wady słuchu i jej konsekwencjami,
• dokładać wszelkich starań, aby rozwój pojęć abstrakcyjnych u uczniów był jak najpełniejszy,
• wypracować różnorodne metody rozwijające myślenie analityczne i syntetyczne, które ma kluczowe znaczenie nie tylko w matematyce, ale i w realizacji innych obowiązkowych zajęć edukacyjnych, wynikających z ramowego planu nauczania,
• dobierać formy kształcenia i metody nauczania przy współudziale i akceptacji rodziny dziecka,
• dążyć do rozwijania pojęć i słownictwa uczniów, zarówno czynnego jak i biernego,
• głośno omawiać czynności.

Uczniowie z niepełnosprawnością ruchową

Niepełnosprawność ruchowa jest przejawem różnorodnych schorzeń i zdarzeń losowych, których rodzaj i nasilenie utrudnia, a niekiedy uniemożliwia opanowanie wiedzy i umiejętności szkolnych, jak również ogranicza samodzielność, niezależność życiową. Trudności edukacyjne ucznia z niepełnosprawnością ruchową zależą od rodzaju uszkodzenia (dotyczące ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego), okresu, w którym doszło do niepełnosprawności (wrodzona lub nabyta), stopnia niepełnosprawności (lekka, umiarkowana czy znaczna). W szczególnie trudnej sytuacji są uczniowie z mózgowym porażeniem dziecięcym, u których niepełnosprawność spowodowana jest uszkodzeniem mózgu we wczesnym okresie życia.

Uczniowie z niepełnosprawnością ruchową mogą mieć problemy z:

• przyjęciem prawidłowej pozycji siedzącej, zwłaszcza przez dłuższy czas (powoduje to szybkie męczenie się, utrudnia koncentrację uwagi w trakcie zajęć, prowadzenie obserwacji);
• wodzeniem wzrokiem (trudności z czytaniem, kontrolowaniem wykonywanych czynności, prowadzeniem obserwacji);
• występowaniem synkinezji, czyli dodatkowych ruchów, zbędnych z punktu widzenia celu i efektu wykonywanej czynności (powoduje niepotrzebne zużycie energii i znacznie wydłuża czas wykonywanej czynności);
• zaburzeniami motorycznymi mowy (trudności z gramatyczną budową zdań zarówno w wypowiedziach ustnych jak i pisemnych; w ciężkich zaburzeniach dziecko może zupełnie nie mówić). 

Wsparcie edukacyjne udzielane dzieciom z niepełnosprawnością ruchową wymaga:

• zniesienia barier architektonicznych w szkole i w środowisku funkcjonowania ucznia;
• dostosowania stanowiska do nauki umożliwiającego aktywność własną ucznia;
• wykorzystania specjalistycznych pomocy i przyborów szkolnych, szczególnie w edukacji uczniów z mózgowym porażeniem dziecięcym;
• większego niż standardowe użycia w edukacji środków informatycznych, medialnych (tak, aby podręczniki szkolne, zeszyty ćwiczeń były również w formie elektronicznej, co dałoby nauczycielowi możliwość regulowania wielkości czcionki, liczby zadań na stronie, wielkości rysunków itp. w dostosowaniu do indywidualnych potrzeb i możliwości uczniów);
• wspierania porozumiewania się ucznia niemówiącego za pomocą metod komunikacji niewerbalnej.

Uczniowie z ADHD

Uczniowie z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to grupa dzieci, które charakteryzują się problemami w zakresie zachowania przystosowawczego. Uczniowie z ADHD w polskim systemie oświatowym otrzymują opinie z poradni psychologiczno-pedagogicznych.

Uczniowie z ADHD przejawiają wiele zaburzeń utrudniających im naukę w klasie szkolnej:

• nie są w stanie skoncentrować się na szczegółach podczas zajęć lub w czasie wykonywanej pracy,
• mają trudności z utrzymywaniem uwagi na zadaniach i grach,
• często nie stosują się do podawanych kolejno instrukcji i mają kłopoty z dokończeniem zadań i wypełnianiem codziennych obowiązków,
• często mają trudności ze zorganizowaniem sobie pracy,
• często gubią rzeczy niezbędne do pracy lub innych zajęć,
• łatwo rozpraszają się pod wpływem zewnętrznych bodźców,
• często nie są w stanie usiedzieć w miejscu,
• często chodzą po pomieszczeniu lub wspinają się na meble w sytuacjach, gdy jest to zachowanie niewłaściwe,
• często są nadmiernie gadatliwi,
• często mają kłopoty z zaczekaniem na swoją kolej,
• często przerywają lub przeszkadzają innym (wtrącają się do rozmowy lub zabawy).

W pracy z uczniem z ADHD nauczyciel powinien zwrócić uwagę na:

1. organizację środowiska zewnętrznego (porządek, ograniczenie bodźców),
2. stosowanie wzmocnień (pochwała, nagroda),
3. skuteczne komunikowanie (krótkie instrukcje, powtarzanie),
4. rutynę codziennych obowiązków,
5. konsekwencję w postępowaniu,
6. nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego z uczniem,
7. ustalenie obowiązującego systemu norm i zasad. 

Uczniowie ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się

Przez specyficzne trudności w uczeniu się rozumiemy różnorodne, nasilone trudności w opanowaniu umiejętności czytania i poprawnego pisania, określane mianem dysleksji rozwojowej (dysleksja, dysgrafia, dysortografia) oraz zaburzenia umiejętności matematycznych (dyskalkulia). Podłożem specyficznych trudności są dysfunkcje układu nerwowego i mają one rozwojowy charakter.

Dysleksja rozwojowa stanowi jedną z poważniejszych i powszechniejszych barier utrudniających uczestnictwo w procesie kształcenia, a w konsekwencji wpływających na ograniczenie szans edukacyjnych i życiowych. Aby zapewnić dzieciom z dysleksją rozwojową warunki równych szans edukacyjnych oraz wyeliminować czynniki lokujące je w niekorzystnej sytuacji edukacyjnej, konieczne jest udzielenie im specjalistycznej pomocy psychologiczno – pedagogicznej. Uczniowie z dysleksją rozwojową mają prawo do diagnozy, terapii, dostosowania form i metod nauczania oraz wymagań do ich możliwości. Regulują to rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej, których treść obliguje szkołę do udzielania uczniom ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się specjalistycznej pomocy, dostosowanej do ich potrzeb i możliwości.

Modelowy system profilaktyki i pomocy dla uczniów z dysleksją zakłada:

• objęcie obserwacją wszystkich dzieci o nieharmonijnym rozwoju psychoruchowym w okresie przedszkolnym, a szczególnie pięciolatków;
• objęcie badaniami przesiewowymi dzieci ryzyka dysleksji już na pierwszym etapie edukacyjnym, by wyrównać ich start w szkole;
• objęcie specjalistyczną pomocą uczniów ze stwierdzoną dysleksją rozwojową w zależności od stopnia i charakteru niepowodzeń w nauce szkolnej;
• kształcenie warsztatowe nauczycieli w zakresie udzielania koniecznej pomocy psychologiczno – pedagogicznej osobom z dysleksją, w szczególności w zakresie rozpoznania symptomów dysleksji oraz dostosowania wymagań do specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów;
• zaangażowanie rodziców dzieci dyslektycznych w proces pomocy psychologiczno – pedagogicznej przez dostarczenie im wiedzy na temat problemu oraz sposobów radzenia sobie z nim. 

Uczniowie niedostosowani społecznie, zagrożeni niedostosowaniem społecznym

Niedostosowanie społeczne jest to dewiacja osobowościowa, spowodowana czynnikami biopsychicznymi lub środowiskowymi o negatywnym wpływie na kontakty społeczne, aktywność i harmonię życia jednostki, uniemożliwiająca jej konstruktywną socjalizację, aktywną edukację i pomyślną realizację zadań życiowych. Wyraża się w negatywnym stosunku do norm społecznych i uznanych społecznie wartości, stanowiącym główny syndrom tego zjawiska (wskazuje się także na nieumiejętność asymilacji, akomodacji oraz identyfikacji z celami i wartościami). Jest wyrazem trudnej wewnętrznej sytuacji jednostki społecznie niedostosowanej, a trudności wychowawcze wynikające ze społecznego niedostosowania cechuje znaczna trwałość postaw aspołecznych.

Katarzyna Zielińska

Zachowania agresywne dzieci w wieku wczesnoszkolnym

     Coraz częściej spotykamy się z tematyką dotyczącą agresji. Radio, prasa, telewizja informują o wzrastającej przestępczości nieletnich, nasilającym się chuligaństwie. Alarm wokół tego problemu jest konieczny. Uświadamia destruktywny charakter agresji, zarówno dla jednostki, jak i całego społeczeństwa, które czując się zagrożone, staje się coraz bardziej nieczułe na krzywdę ludzką. Poznanie przyczyn i uwarunkowań agresji pozwala na podjęcie działań zapobiegawczych oraz na umiejętne prowadzenie terapii z osobami wykazującymi cechy niedostosowania społecznego.           

Psychologia opierając się na wynikach wielu badań wyodrębnia 3 zasadnicze rodzaje agresji:

1. frustracyjną
2. naśladowczą
3. instrumentalna
FRUSTRACJA – mamy z nią do czynienia wtedy, gdy człowiek dąży do wykonania pewnej czynności, ale napotyka przeszkody uniemożliwiające jej wykonanie. Typową reakcją człowieka w obliczu tego konfliktu jest m.in. agresja. Im przeszkoda jest większa – tym silniejsze pobudzenie do agresywnych zachowań. Dziecko, które było narażone na liczne frustracje, reaguje bardziej agresywnie niż dziecko, które nie doznało ich poprzednio.
Agresja może być kierowana bezpośrednio na osobę lub przedmiot, które są przyczyną frustracji lub przeniesiona na inną osobę lub przedmiot. Dzieci często nie potrafią wyjaśnić dlaczego uderzyły, popchnęły itp. inne dziecko które nie miało żadnego związku z sytuacją trudną – frustracyjną np.: podczas: wykonywania pracy plastycznej dziecku drze się kartka, łamie kredka, nie udaje mu się zrealizować własnego zamierzenia – to są sytuacje frustracyjne – dziecko może zareagować agresja i skierować ją na siedzącą obok osobę, pomimo, że nie miała udziału w tworzeniu trudności. Agresja została przeniesiona. Należy unikać stawiania dzieci w sytuacjach dla nich trudnych, w których pomimo dużego wkładu pracy nie będą mogły zrealizować zadania. Nie oznacza to zrezygnowania z sytuacji trudnych – zadaniowych w ogóle. Należy je jednak stwarzać zgodnie z możliwościami rozwojowymi dzieci. Nie unikniemy pomimo tych zabiegów odczuwania przez dzieci frustracji mających prowadzić do agresji. Każda jednostka subiektywnie odczuwa frustrację. To co dla jednego dziecka nie stanowi przeszkody, dla drugiego będzie barierą nie do pokonania, pomimo, że dzieci znajdują się na podobnym poziomie rozwoju.
      W prawidłowym rozwoju dziecka należy zadbać o zaspokojenie potrzeb dzieci:

- afiliacji, czyli związków uczuciowych z drugim człowiekiem – uściski, pocałunki, rozmowy, słuchanie dziecka – potrzebę tę zaspokaja głównie rodzina;
- potrzeba bezpieczeństwa – początkowo zapewniania przez rodzinę, potem organizacje współwychowujące, grupy koleżeńskie
- potrzeba samodzielności
- potrzeba kontaktów społecznych.
     Niezaspokojenie potrzeby związku uczuciowego (emocjonalnego) zwłaszcza przez matkę sprzyja powstawaniu agresji u dziecka. Pojawianie się takich zachowań jak lęk czy agresja może być skutkiem nieprawidłowych postaw rodzicielskich. Ważne jest zaspokojenie potrzeby samodzielności. Dziecko już od najmłodszych lat pragnie samodzielnie podejmować decyzje, dokonywać wyboru. Potrzeba ta może być pogwałcona przez liczne zakazy, nakazy i ograniczenia. Należy wyważyć, które decyzje dziecko może podjąć samodzielnie, aby nie stwarzać dla siebie i innych zagrożenia, a do podjęcia, których jeszcze nie dojrzało.

AGRESJA NAŚLADOWICZA – możemy wyodrębnić także agresję mającą podłoże w naśladownictwie modeli zachowań agresywnych, z którymi jednostki spotykały się w najbliższym środowisku, szczególnie na ten rodzaj agresji narażone są dzieci. Przyswajają sobie wzory zachowań dorosłych, rówieśników i mimo woli naśladują ich postępowanie. W swoich aktach przemocy nie kierują się wewnętrzną motywacją lecz opierają się na wzorach zewnętrznych. Dzieci często nie uświadamiają sobie, że zachowują się agresywnie. W sferze nieświadomości leży też związek między własnym zachowaniem a wpływem na nie wzorów zaczerpniętych z najbliższego środowiska. Jeżeli dziecko ma okazję do częstej obserwacji i zachowań agresywnych oraz do ich naśladownictwa sprawi to, że ukształtują się w nim określone nawyki. Mamy do czynienia z uczeniem się agresywnego zachowania. Rodzice są dla dziecka wzorem postępowania zarówno pozytywnego jak i negatywnego. Rodzice, którzy stosują kary fizyczne uczą tym samym agresji swoje dzieci. Bywają również sytuacje, w których jedno z rodziców stosuje kary fizyczne, a drugie bywa nadmiernie pobłażliwe. Dochodzi do rozchwiania emocjonalnego – dziecko boi się jednego z rodziców (np.: ojca), ale naśladuje zachowania agresywne. Swoja agresję może kierować na tego rodzica, które nie stanowi dla niego zagrożenia – nie stosuje kar fizycznych.
       Istnieje więc ścisły związek między agresją dzieci a atmosferą rodzinną. Konflikty w małżeństwie, wysoki poziom gniewu i wrogości w środowisku rodzinnym, brak zrozumienia, gniewne zachowanie dorosłych dostarczają dziecku wielu wzorów do naśladowania. Dobrze funkcjonująca rodzina powinna działać selektywnie na wpływy z otoczenia, wzmacniać wpływy dodatnie, osłabiać lub nie dopuszczać do wpływów negatywnych. Rodzice powinni kontrolować środowisko poza rodzinne dziecka, zwłaszcza środowisko koleżeńskie, które może dostarczać wzorów agresywnego zachowania.  

AGRESJA INSTRUMENTALNA – istnieją zachowania agresywne, które są instrumentem, narzędziem, który umożliwia osiągnięcie celu. Jest to agresja zamierzona w przeciwieństwie do frustracyjnej i naśladowczej. Agresja w tym przypadku jest sposobem, narzędziem przybliżającym do celu. Ta forma zachowania występuje stosunkowo wcześnie. Już małe dziecko zdobywa dla siebie cenna wiedzę, które zachowania są dla niego „opłacalne”, a które nie. Jeżeli rodzice pod wpływem złości dziecka zaspakajającego potrzebę (np.: kupno zabawki, obejrzenie programu telewizyjnego nie przeznaczonego dla dzieci), mały człowiek szybko uświadamia sobie, że takie zachowanie jest dla niego korzystne. Jest to najkrótsza droga do wytwarzania się agresji instrumentalnej. W przypadku starszych dzieci repertuar zachowań „wymuszających” rośnie. Może to być zastraszanie rodziców, groźby, szantaż. Wszystkie te poczynania mają jeden cel: przełamanie niechęci, sprzeciwu rodziców i zrealizowanie własnych zamierzeń. Stosowanie odpowiednich metod wychowawczych może wywierać hamujący lub pobudzający wpływ na zachowania agresywne.

Najczęściej stosowanymi środkami wychowawczymi są kary i nagrody. Należy pamiętać, że kara nie zawsze hamuje agresję. Kara, aby miała znaczenie wychowawcze nie może być wyrazem negacji całej osobowości dziecka, lecz konkretnego przewinienia. Źle stosowana kara nie likwiduje problemu, lecz prowadzi do zablokowania agresji, która zostaje uwięziona w dziecku. Przynosi to negatywne skutki dla całej osobowości. Silny wewnętrzny przymus kontroli, strach przed karą, może doprowadzić do bierności. W innych przypadkach przeradza się w nagłe i gwałtowne wybuchy agresji, często nie adekwatne do sytuacji.
Jeżeli karzemy dziecko, musimy dostarczyć jednocześnie wzorów pozytywnego zachowania. Ważne jest, aby zachować konsekwencję w odniesieniu do kar. Pozwalanie czasem na pewne zachowania, a kiedy indziej karanie tych zachowań dezorientuje dziecko i nie przynosi spodziewanych efektów. W przypadku nagrody systematyczność traci swoje znaczenie. Należy nagradzać możliwie często, ale nieregularnie. Osoby dorosłe często nie karzą, ani też nie nagradzają zachowań agresywnych dzieci – mamy do czynienia z tolerowaniem agresji. Bezkarny agresor odczuwa zewnętrzne i wewnętrzne przyzwolenie dla swoich agresywnych działań. Jeżeli zachowania agresywne dłuższy czas pozostają bez kary i są tolerowane przez dorosłych utrwalają się i przechodzą w nawyk.

Katarzyna Zielińska

WSPÓŁDZIAŁANIE I KOMUNIKACJA NAUCZYCIELA Z RODZICEM

     Współpraca jest jednym z najtrudniejszych wymiarów relacji międzyludzkich. Jest trudnym obszarem, gdyż wymaga rezygnacji z celów własnych, podrzędnych na rzecz celu nadrzędnego. W procesie kształcenia i wychowania dziecka nadrzędnym celem jest rozwój osobowościowy ucznia. Dlatego też, my nauczyciele, w imię dobra dziecka powinniśmy za wszelką cenę zabiegać o dobre relacje z rodzicami, nawet wtedy, gdy nie jest to łatwe i proste. Niedobrze jest, jeśli ta współpraca ogranicza się jedynie do comiesięcznych wywiadówek, podczas których podaje się oceny, omawia przewinienia uczniów, odczytuje komunikaty, prosi o składki na Radę Rodziców, czy też na potrzeby klasy. W tym modelu do szkoły przyciągają rodziców jedynie dydaktyczno – wychowawcze przewinienia dzieci. Są oni jedynie klientami, a nie partnerami, czy też sprzymierzeńcami szkoły.

Działania, które można podjąć w celu podwyższenia kompetencji wychowawczych rodziców:

Strategie informacyjne

Rodzice uczestniczą w spotkaniach informacyjnych na różne nurtujące ich tematy. Bardzo dobrze jest organizować tego typu spotkania przy współpracy innych specjalistów: psychologa, pedagoga itp. Znaczącą rolę odgrywa tu stworzenie odpowiedniej – kameralnej, rodzinnej atmosfery.

Strategie edukacyjne

       Ich celem jest pomoc w rozwijaniu ważnych umiejętności psychologicznych i społecznych rodziców. Podstawą działania jest przekonanie, że ludzie mimo posiadanej wiedzy popełniają wiele błędów z powodu braku umiejętności psychospołecznych. Błędy te rzutują na proces wychowawczy, wywołując zaburzenia umiejętności społecznych dzieci. Podstawę działań stanowią formy pracy grupowej, które integrują i wzmacniają poczucie wspólnoty zespołu. Wszystkie te działania mają charakter warsztatów. Nauczyciel nie jest w stanie wyposażyć rodziców w gotowe zestawy reguł, które będą umożliwiały mądre wychowanie, ale może stworzyć warunki do osobistego przeżywania, doznawania emocji. Aktywne uczestnictwo pozwala na lepsze poznanie siebie, a zarazem autorefleksyjne spojrzenie na zachowanie wobec dziecka.

Innym aspektem spotkań warsztatowych jest wyzwolenie i wykorzystanie siły twórczej drzemiącej w rodzicach – entuzjazmu, zdolności, doświadczeń życiowych. Najlepszą metodą do zrozumienia drugiego człowieka jest doświadczanie i przeżywanie. Postawienie rodziców w sytuacji problemowej pozwala im wczuć się w sytuację własnego dziecka, empatycznie doświadczyć emocji, które ono przeżywa.

Strategie interwencyjne

 To konsultacje indywidualne pełniące formę doraźnej pomocy w sytuacjach powstania wątpliwości wychowawczych u rodziców i w sytuacjach trudnych wychowawczo dla nauczyciela  

Inne drogi budowania dobrych relacji z rodzicami

Wspólne przepracowywanie zagadnień związanych z funkcjonowaniem klasy  i szkoły.

Aby rodzic miał poczucie ważności i podmiotowości należy stwarzać mu możliwość do wyrażania własnego zdania na temat zagadnień wychowawczych dotyczących jego dziecka.

Prowadzenie otwartych rozmów z rodzicami.

Jest to bardzo ważny aspekt pracy wychowawczej nauczyciela. Wymiana opinii i różnica zdań pomiędzy rodzicem a nauczycielem może mieć pozytywny wpływ na proces wychowania. Nigdy nie zastąpimy rodzica, nawet wtedy, gdy lepiej wiemy jak wychowywać. To rodzic jest tą osobą, która ma wziąć odpowiedzialność za proces wychowania. Nie należy go w tym wyręczać, ale wyzwalać w nim wszystkie siły potrzebne do sprostania roli rodzica.

Bariery w relacjach nauczyciel – rodzic

- Zbyt małe zaangażowanie w sprawy szkoły

- Postawa roszczeniowa

- Bierność w trakcie spotkań

- Brak wsparcia działań w procesie dydaktycznym

- Przenoszenie odpowiedzialności za dziecko na nauczyciela

- Brak odpowiedniej motywacji dla dziecka

- Opóźnione reakcje rodziców interwencja dopiero na etapie poważnych trudności

- Kwestionowanie wymagań i podejmowanych działań wychowawczych

 Bariery w relacjach rodzic – nauczyciel

- Negatywne doświadczenia z własnego dzieciństwa

- Negatywne doświadczenia z innymi pedagogami

- Różnice w pojmowaniu procesu dydaktycznego i sposobów utrzymania dyscypliny

- Traktowanie nauczyciela jako „konkurenta” rodziców

- Nieliczenie się z opinią i możliwościami rodziców

- Obawa przed wyrażeniem własnego zdania

- Brak delikatności w przekazywaniu informacji o dziecku

- Brak odpowiedniego „miejsca” i klimatu spotkania

- Zbyt mała oferta współpracy z rodzicami (ograniczenie się tylko do wywiadówek)

Katarzyna Zielińska

     Porady dla rodziców – „Bliżej siebie, dalej od środków psychoaktywnych”

     Być rodzicem nastolatka nie jest łatwo. Jeżeli jednak rozumie się i pamięta, że okres dorastania jest tak samo trudny dla rodziców, jak i dla dziecka – to połowa sukcesu.

Większość rodziców najbardziej boi się okresu, kiedy dziecko zaczyna dorastać. Zaczyna się wtedy wymykać spod kontroli, buntuje się, poszukuje nowych doświadczeń, a rodzice czują się bezradni, w dodatku mniej ważni dla dziecka niż jego rówieśnicy.

Wszyscy chcemy być dobrymi rodzicami i na ogół nie szczędzimy wysiłku, aby nasze dzieci były szczęśliwe. Staramy się, chcemy dla dzieci jak najlepiej, a mimo to zdarza się, że spotykają nas rozczarowania, a dzieci sprawiają kłopoty.

Ten krótki poradnik jest adresowany do wszystkich rodziców. Być może porady tu zawarte dla wielu osób są oczywiste, ale być może dla niektórych okażą się pomocne i zwrócą uwagę, że rodzice mają decydujący wpływ na to, czy dziecko sięga po narkotyki.

Nie ma prostych i skutecznych recept na to, jak całkowicie uchronić dziecko przed używkami, ale jedno jest pewne: im lepszy mamy kontakt z dzieckiem, tym łatwiej ustrzeżemy je przed substancjami psychoaktywnymi.

Rozmowa jest podstawą dobrych kontaktów z dzieckiem, bo pozwala lepiej poznać jego świat, oczekiwania, marzenia, ale też różnorodne problemy. Nie bójmy się rozmawiać także na trudne tematy. Wiedza o substancjach psychoaktywnych pomaga przełamać opory przed rozmową z dzieckiem na ten temat. Im więcej wiemy na temat tych substancji, tym łatwiej przekonamy dziecko o ich szkodliwości. Używajmy rzeczowych argumentów.

Tekst ten zawiera podstawowe informacje dotyczące budowania dobrego kontaktu z dzieckiem oraz wskazówki, żeby ten kontakt poprawić.

Co warto wiedzieć i robić, aby chronić dziecko przed substancjami psychoaktywnymi:

• znać prawa rządzące rozwojem dziecka
• wiedzieć, jak budować dobry kontakt z dzieckiem
• znać powody, dla których młodzi ludzie sięgają po substancje psychoaktywne
• być konsekwentnym w przestrzeganiu zasad
• mieć rzetelną wiedzę na temat substancji psychoaktywnych

Dlaczego tak trudno być rodzicami nastolatka:

Problemy dorastania:

Młodzi ludzie buntują się przeciw dorosłym, a rodzice są pierwszymi dorosłymi, przeciw którym bunt jest skierowany. Dzieci w okresie dorastania chcą być traktowane jak dorosłe i nie godzą się z zakazami i ograniczeniami stosowanymi przez rodziców. Taka postawa jest wyrazem naturalnego w tym wieku dążenia do wyodrębniania się i niezależności, ale najczęściej rodzi konflikty.

Rówieśnicy:

Dla nastolatków najważniejsza jest grupa rówieśnicza. Bycie w grupie rodzi konieczność dopasowania się do niej, zyskania akceptacji – czasem za wszelką cenę, wbrew temu, czego oczekują dorośli. Często młodzi ludzie darzą większym zaufaniem przyjaciół niż rodziców, dlatego próby ograniczania im swobody w tym zakresie kończą się niepowodzeniem. Dla rodziców to trudny test wytrzymałości, cierpliwości i rodzicielskiej miłości.

Tempo życia:

Życie codzienne obecnie podlega różnorodnym presjom. Dotyczy to zarówno dorosłych, jak i dzieci. Wielu rodziców zmaga się z bezrobociem, wielu zaś poświęca swojej pracy zarobkowej dużo czasu. Dorastające dzieci również już od najmłodszych lat podlegają wyjątkowej presji – oczekuje się od nich osiągnięć w szkole, ładnej sylwetki, sukcesów. Coraz mniej chwil pozostaje na rozmowy i wspólne spędzanie czasu.

Czego dorastające dzieci potrzebują od rodziców?

Dorastające dzieci potrzebują naszej obecności, dostępności i gotowości do udzielenia im pomocy. Wierzą, że w porę zareagujemy, gdy dzieje się coś niedobrego i znajdziemy sposób, aby rozwiązać problem. Chcą widzieć w nas sojuszników, na których mogą liczyć w trudnych momentach.

Czego więc potrzebują od nas nasze dzieci?

• Poczucia więzi i przynależności do rodziny. Chcą czuć, że są kochane, rozumiane i mogą liczyć na wsparcie rodziców. Potrzebują naszego szacunku, przyjaznej atmosfery w domu – poczucia bezpieczeństwa.
• Poczucia własnej wartości. Chcą, aby docenić ich wysiłki w osiąganiu sukcesów oraz chcą mieć pewność, że nie zostaną przez nas skrytykowane i odrzucone, gdy coś się nie uda.
• Wiarygodności. Chcą mieć pewność, że zachowujemy się tak, jak mówimy, ale także ze potrafimy przyznać się do własnych słabości, niewiedzy i błędów.
• Sprawiedliwego traktowania. Przekonania, że rodzice w niejasnej sytuacji zareagują w oparciu o wnikliwe rozpatrzenie sprawy.
• Stanowczości w ważnych sprawach. Potrzebują jasno określonych reguł i konsekwencji w ich przestrzeganiu.
• Poszanowania intymności i dyskrecji. Chcą mieć pewność, że granice ich prywatności są przez nas respektowanie.

Katarzyna Zielińska

     

Jak być bliżej z dzieckiem?

     Więź z dzieckiem buduje się od chwili jego narodzin. Bliskość, zaufanie, szczerość to efekty wieloletniej pracy. Jeżeli jesteśmy na co dzień blisko z dzieckiem, łatwiej nam zauważyć co je martwi i z czym sobie nie radzi. Kiedy dziecko dorasta, zwykle trudniej nam znaleźć wspólny język, bo zaczyna być inne – czasem dziwnie się ubiera, słucha niezrozumiałej muzyki i coraz bardziej się buntuje w wielu sprawach. Pomimo to, staraj się porozmawiać, zrozumieć i zaakceptować świat młodych. Rozmowa jest podstawą dobrych kontaktów z dzieckiem, a podstawą rozmowy jest uważne słuchanie:

• Rozmawiaj ze swoim dzieckiem zawsze, wszędzie i o wszystkim. Im częściej z nim rozmawiasz, tym lepiej poznajesz jego świat, jego oczekiwania, marzenia a także problemy.
• Staraj się zawsze znaleźć czas na rozmowę, gdy dziecko ma problem. Rozmowa pomaga pozbyć się przykrych uczuć. Gdy czuje się bezradne i skrzywdzone, pozwól mu się wygadać, wypłakać i wyzłościć. W żadnym wypadku nie bagatelizuj jego problemów.
• Znajdź też czas na rozmowę, gdy chce się podzielić radością, sukcesem. Okaż swoje zadowolenie, pochwal, spytaj o szczegóły wydarzenia. Nie umniejszaj wagi sukcesu, powiedz, jaki jesteś z niego dumny. To dodaje wiary w siebie i jest zachętą do osiągania dalszych sukcesów.
• Staraj się dostrzegać sygnały, że dziecko cię potrzebuje. Kiedy ma jakiś problem, nie zawsze poprosi cię o rozmowę. Jeżeli będziesz uważnie je obserwować, to z pewnością dostrzeżesz wszelkie zmiany. Czasem zaczyna cię unikać, a czasem stara się być blisko. „kręci się” i czeka. Zainteresuj się przyjaźnie, pomóż nawiązać rozmowę.
• Stwarzaj warunki do luźnej rozmowy. Wykorzystaj naturalne chwile przy wspólnej herbacie, kolacji, na spacerze, stwórz nastrój do wieczornych „pogaduchów”, proponuj wspólne spędzanie wolnego czasu atrakcyjne także dla niego.
• Okazuj zainteresowanie jego sprawami, ale nie wypytuj natarczywie. Poczekaj, aż samo zacznie mówić o tym, co się u niego dzieje. To ono decyduje, ile chce nam o sobie powiedzieć. Uszanuj to.
• Rozmawiaj też o tym, co się u ciebie obecnie dzieje, o swoich kłopotach i planach. Pytaj je o zdanie w różnych sprawach i pokazuj, że liczysz się z jego opinią.
• Opowiadaj o sobie. Dzieci lubią wspomnienia rodziców z czasów ich młodości. Takie opowiadania zbliżają, bo przypominają dzieciom, że ich rodzice tez byli młodzi. Nie przedstawiaj się jednak wyłącznie kryształowo, powiedz, że także robiłeś błędy i uczyłeś się podejmować trudne decyzje.
• Rozmawiaj na każdy temat, nie unikaj trudnych spraw. Zadbaj o to, żeby w waszym domu nie było tematów tabu. Rozmawiaj także o tym, czego się obawiasz. Bądź raczej doradcą niż ekspertem. 

Katarzyna Zielińska 

     MUTYZM WYBIÓRCZY w pigułce

1. Dlaczego dzieci z mutyzmem wybiórczym milczą?

Przyczyną mutyzmu wybiórczego jest lęk, który powoduje, że dziecko nie jest w stanie mówić w sytuacjach, w których nie czuje się bezpiecznie. Zarówno klasyfikacja ICD-11, jak i DSM-5 zaliczają mutyzm wybiórczy do grupy zaburzeń lękowych. Milczenie dziecka z mutyzmem wybiórczym nie jest spowodowane uporem, ignorowaniem drugiej osoby, czy chęcią postawienia na swoim lub wymuszenia czegoś. Dzieci z mutyzmem wybiórczym nie mówią, ponieważ się boją.

2. Ile jest dzieci z  mutyzmem wybiórczym?

Badania pokazują, że z mutyzmem wybiórczym zmaga się 7 dzieci na 1000. Mogłoby się wydawać, że to niewiele, jednak po przeliczeniu okazuje się, że jest to 1 dziecko na 140. Zatem statystyka wskazuje, że w każdej szkole/przedszkolu możemy spotkać takie dziecko. Warto także pamiętać, że wiele dzieci żyje w milczeniu, ponieważ nie zostały zdiagnozowane lub rozpoznanie nieprawidłowości w ich funkcjonowaniu jest mylne. Często dzieci z mutyzmem wybiórczym dostają nietrafione diagnozy zespołu Aspergera, zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD), różnego rodzaju fobii i wielu innych. Wziąwszy to pod uwagę, okazuje się, że mutyzm wybiórczy wcale nie jest rzadkim zaburzeniem, jest w społeczeństwie raczej mało znany.
3. Dlaczego tak mało osób wie o mutyzmie wybiórczym?

Mutyzm wybiórczy, rozumiany jako niemożność mówienia w niektórych sytuacjach, widnieje w klasyfikacjach diagnostycznych (DSM) dopiero od 1994 roku. Wcześniej rozumiano go jako odmowę mówienia. A zatem jest to zaburzenie dość „młode”. Ponadto, na tle grupy dzieci z mutyzmem wybiórczym zwykle nie sprawiają trudności – są ciche, wykonują polecenia, nie wyróżniają się znacząco wyglądem fizycznym. Jednak, wnikliwy nauczyciel/wychowawca jest w stanie zidentyfikować takie dziecko. Co więcej, w bezpiecznych okolicznościach, np. w domu, dzieci te rozmawiają tak jak ich rówieśnicy, nie zdradzając oznak zaburzenia. Często ich rodzice nie wierzą, że przeżywają lęk i milczą podczas całodniowego pobytu poza domem.
4. Mówi wybiórczo, czyli jak?

Dziecko z mutyzmem wybiórczym przede wszystkim nie rozmawia w sytuacjach, w których nie czuje się bezpiecznie, najczęściej jest to szkoła, sklep, przychodnia i inne miejsca lub sytuacje, w których mówienie jest oczekiwane. Może milczeć także w stosunku do niektórych osób, jeżeli w kontakcie z nimi nie czuje się dostatecznie bezpiecznie. Zazwyczaj dzieci te rozmawiają raczej z rówieśnikami, niż z dorosłymi; raczej z członkami rodziny bliższej, niż dalszej; raczej z kobietami, niż z mężczyznami, jednak nie zawsze tak jest.

5. Jak rozpoznać w grupie dziecko z mutyzmem wybiórczym?

Dziecko z mutyzmem wybiórczym w grupie milczy zupełnie lub rozmawia tylko z niektórymi osobami, np. z jednym lub kilkorgiem dzieci. W stosunku do nauczyciela zazwyczaj milczy, ale może zdarzyć się tak, że będzie w stanie z nim rozmawiać. Często komunikuje się z innymi nie za pomocą głośnej mowy, lecz np. szepcząc na ucho, mrucząc, używając onomatopei lub bardzo skutecznie gestykulując, dzięki czemu z powodzeniem wchodzi w interakcje z innymi dziećmi. Najczęściej dzieci z mutyzmem wybiórczym chcą być w kontakcie z rówieśnikami i delikatnie zachęcone włączają się do zabawy, ponieważ bardzo chcą uczestniczyć w życiu grupy. Dzieci te robią wszystko, ale nie są w stanie mówić pełnym głosem do wszystkich. Dlatego często trudno zauważyć je w grupie.

Istnieje także grupa dzieci z mutyzmem wybiórczym, których lęk jest na tyle silny, że nie mogą nie tylko mówić, ale także stoją w miejscu niczym zamrożone. Ich ciała są spięte, twarze nie wyrażają żadnych pozytywnych emocji, a wzrok unika kontaktu z innymi osobami. Te dzieci są zdecydowanie łatwiejsze do zidentyfikowania w grupie, w porównaniu z dziećmi, które idealnie wtapiają się w grupę, stając się niemal niezauważalne.

Katarzyna Zielińska 

Niniejszy artykuł pochodzi z: http://mutyzmportal.pl/artykul/mutyzm-wybiorczy-w-pigulce-odslona-1.htm

     ZABURZENIA OSOBOWOŚCI w pigułce

Osobowość paranoiczna

Osobowość ta charakteryzuje się nadmierną podejrzliwością wobec innych ludzi, osoby te podejmują wiele irracjonalnych działań, które w ich mniemaniu chronią ich przed krzywdą ze strony innych ludzi i świata. W związkach również bywają podejrzliwe, co chwilę oskarżają partnera o zdradę, często źle odczytują ludzkie intencje.

Osobowość schizoidalna

Osoby z osobowością schizoidalną są często aspołeczne. Nie potrafią wchodzić w związki
i relacje z innymi osobami, są indywidualistami, lubią spędzać czas w samotności. W pełni angażują się w pracę lub hobby, bywają niemili kiedy ktoś zakłóca ich spokój. Często dorzucają innych od siebie.

Osobowość unikająca

Osoby z osobowością unikającą bardzo boją się krytyki i oceny. Z tego też powodu unikają relacji z innymi ludźmi. Źródłem ich zachowania jest bardzo niska samoocena oraz lęk przed byciem odrzuconym. Z obawy przed rozczarowaniem nie wchodzą w żadne relacje.

Osobowość zależna

Osobowość zależna charakteryzuje się nadmierną zależnością w wieku dorosłym. Osoby
te mają problem z samodzielnym decydowaniem o sobie oraz z posiadaniem własnego zdania. W różnych sytuacjach bywają bierni, bezradni, wymagają nieustannej pomocy. Pragną żeby ktoś ciągle ich wspierał, opiekował się nimi i decydował za nich. Mają poczucie, że bez wsparcia nie poradzą sobie swoim życiu.

Osobowość borderline

Osoby posiadające osobowość borderline (z pogranicza) mają dość cienką granicę między miłością a nienawiścią. W jednej chwili czują bardzo pozytywne emocje, a po chwili mogą czuć skrajnie negatywne emocje. Mają tendencje do podejmowania bardzo ryzykownych decyzji, często są one impulsywne. Miewają problemy z uzależnieniami. Bywają osobami uciążliwymi dla otoczenia, wszystko do dokoła siebie niszczą. Jednak sami dla siebie również są ciężarem.

Osobowość anankastyczna

Osoby osobowością anankastyczną sztywno trzymają się własnych reguł i nie potrafią być spontaniczni. Charakteryzują się nadmiernym perfekcjonizmem oraz potrzebą pełnej kontroli. Powodem sztywności, potrzeby kontroli jest lęk przed zmianami. Lęk bywa tak duży, że osoba ta często rezygnuje z kontaktów towarzyskich.

Katarzyna Zielińska

DYSLEKSJA w pigułce

Czym jest dysleksja? Wśród specyficznych trudności w uczeniu się wyróżniamy:

Dysleksję – trudności związane z czytaniem.
Dysortografię – trudności z poprawnym pisaniem, między innymi pod względem ortograficznym.
Dyskalkulię – trudności w zakresie liczenia.
Dysgrafię – zaburzenia techniki pisania i kaligrafii.
Dysmuzja – trudności uczenia się muzyki.

Przyczyny dysleksji

Opracowane do tej pory badania dzielą przyczyny dysleksji na dwie grupy:
· przyczyny biologiczne – organiczne, genetyczne i hormonalne
· przyczyny psychologiczne

Objawy dysleksji

W grupie ryzyka dysleksji znajdują się dzieci, u których m. in:

· występują trudności w budowaniu wypowiedzi, opisy są ubogie, występują błędy gramatyczne;
· rysunki są ubogie w szczegóły;
· zauważa się problem z odwzorowaniem prostych figur geometrycznych, odtwarzaniem układów figur;
· obserwowane jest mylenie liter graficznie podobnych np. d – b, p – g, m – w, e – c;
· występują: omijanie liter w wyrazach, błędy w rozpoznawaniu liter, pomijanie elementów liter tj. kreseczki, ogonki;
· widoczne są problemy z różnicowaniem zapisu, dziecko nie dostrzega błędnego zapisu;
· występują błędy w czytaniu – opuszczanie liter i sylab, odgadywanie wyrazów, długo utrzymująca się technika literowania;
· powolne, niezgrabne ruchy ciała, słabe/zbyt mocne napięcie mięśniowe, trudności w trzymaniu narzędzia pisarskiego, niekształtne pismo, nieestetyczne prace;
· zaburzona jest lateralizacja.

O czym należy pamiętać?

* Ryzyko dysleksji nie oznacza, że zaburzenie to rozwinie się. Wczesna interwencja i systematyczna praca z dzieckiem może zapobiec późniejszym problemom w nauce.

* Im wcześniej zauważymy niepokojące symptomy i skonsultujemy je ze specjalistą, tym większe szanse na wczesne wyeliminowanie lub zmniejszenie trudności w nauce. 

* Dysleksja występuje u dzieci z prawidłowym rozwojem umysłowym. Zdarza się, że nawet dzieci bardzo zdolne, z wysokim ilorazem inteligencji mają zdiagnozowaną dysleksję. 

* Dziecko ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się wymagają własnego sposobu uczenia się.

* Dyslektycy myślą „obrazami”, ważne jest zatem, aby uwzględniać w trakcie nauki ich poziom inteligencji przestrzennej. Nauka liter może odbywać się na materiałach przestrzennych, np. klockach, literach z masy solnej, pisanie na piasku.

* Dysleksja może wywoływać u dzieci i młodzieży obniżenie poczucia własnej wartości, wstyd, ucieczkę przed wykonywaniem zadań. Należy pamiętać, że dysleksja to inny sposób pracy mózgu. Trzeba to zaakceptować i wspierać dziecko w jego barierach. Nie należy krytykować. Podnoszenie motywacji i wiary we własne możliwości pomogą w pokonywaniu przeciwności edukacyjnych syna lub córki.

* Istotną sprawą jest pielęgnowanie mocnych stron, wskazywanie zalet poza edukacją, rozwijanie talentów i zainteresowań dziecka.

* Trudności w nauce nie wynikają z braku zaangażowania oraz chęci uczniów. Są to wewnętrzne bariery. Nie należy ich mylić z lenistwem.

* Motywacja budowana na pozytywach, czyli na tym, co dziecko zrobiło dobrze ma na celu wzmacnianie kolejne czynności dziecka. Pozytywna motywacja to podstawa pracy z dyslektykiem!

* Dyslektycy mają trudność w planowaniu i organizowaniu sobie zajęć. Aby zapobiec dezorientacji i negatywnym emocjom należy pomóc dziecku w zaplanowaniu działań, zorganizowaniu przestrzeni do nauki, przygotowaniu notatek, pomocy i terminarza. Kolorowy kalendarz z zaznaczonymi ważnymi wydarzeniami może ułatwić organizację. Gdzie szukać pomocy?

Drogi Rodzicu!

Jeśli zauważasz niepokojące zachowania u swojego dziecka, porozmawiaj z wychowawcą, nauczycielem, specjalistą w szkole. Powiedz o swoich obawach, zapytaj jeśli czegoś nie wiesz lub nie rozumiesz. Udaj się do Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej na konsultacje, poproś o obserwację dziecka i wykonanie badań.

Katarzyna Zielińska

Bibliografia:
M. Dąbrowska, Moje dziecko jest dyslektykiem. Poradnik i informator dla rodziców i wychowawców, Seventh Sea, Warszawa 2003.

Napoje energetyzujące – wpływ na zdrowie dzieci i młodzieży

Napoje energetyzujące są bardzo popularną używką wśród dorosłych, młodzieży oraz dzieci. W Polsce napoje energetyzujące nazywane są „energetykami”, a przecież są one słabym źródłem energii. W języku angielskim na napoje energetyzujące używa się określeń „stymulant drink” czy „energy drink”. Skierowane są do osób dorosłych i mają na celu zmniejszenie uczucia zmęczenia, poprawę samopoczucia i wydolności organizmu.

Często napoje energetyzujące mylone są z napojami izotonicznymi, które również są bardzo popularne wśród młodzieży.
Napoje izotoniczne zostały zaprojektowane głównie z myślą o osobach aktywnych fizycznie oraz w stanach zwiększonej potliwości. Ich głównym zadaniem jest chronić organizm przed odwodnieniem oraz uzupełnić niedobory elektrolitów utraconych w trakcie wzmożonej aktywności fizycznej. Są łatwo przyswajalne, ponieważ stężenie rozpuszczalnych w nich cząstek jest takie samo jak we krwi człowieka.
Różnice w składzie produktów: (energetyzujące – duża zawartość cukru, kofeiny, tauryny; izotoniczne – zawartość mikroelementów i makroelementów, witamin). Występują także różnice w oddziaływaniu na organizm (energetyzujące – funkcja pobudzająca; izotoniczne – zapobiegają odwodnieniu organizmu, uzupełniają elektrolity).
Napoje energetyzujące (tzw. energy drinki, napoje wysokooktanowe) to gazowane napoje bezalkoholowe, które mają działanie pobudzające. Napoje te, wzbogacane są o substancje, które mają za zadanie poprawiać sprawność fizyczną (w krótkim przedziale czasowym), psychofizyczną oraz zdolność koncentracji. Najczęściej w swoim składzie zawierają kofeinę, znaczną ilość cukru i taurynę.
Spożywanie napojów energetyzujących u coraz młodszych osób zdecydowanie rośnie, co jest niepokojące z punktu widzenia zdrowia publicznego. Składniki zawarte w napojach energetyzujących mają szkodliwy wpływ na zdrowie młodego pokolenia. Kofeina stanowi podstawowy składnik tych napojów, nie jest przy tym zalecana w diecie dzieci, gdyż ma działanie psychoaktywne. Wzrost jej spożycia przez dzieci może powodować nagłe zmiany nastroju, rozdrażnienie, niepokój, a spożycie dużych ilości powoduje znaczny wzrost ciśnienia tętniczego we krwi. Ponadto kofeina ma szkodliwy wpływ na gospodarkę wapniową, co może powodować zaburzenia w procesie tworzenia kości. Duże spożycie kofeiny może również wpływać na długość i jakość snu dzieci i młodzieży.

Katarzyna Zielińska

 

AUTYZM w pigułce

Słowo autyzm wywodzi się z języka greckiego autos – znaczy „sam”. Termin wprowadził do psychiatrii szwajcarski lekarz Eugen Bleurer w 1911 roku, jako jeden z głównych objawów schizofrenii. Po ponad trzydziestu latach austriacki pediatra Leo Kanner w 1943 roku umieścił autyzm w oddzielnej kategorii diagnostycznej.

Nie do końca wiadomo, co wywołuje autyzm, istotną rolę odgrywa podatność genetyczna oraz czynniki środowiskowe, infekcje, nieprawidłowości w przemianach metabolicznych, zaburzenia okresu ciąży i porodu oraz wiele innych dotychczas nierozpoznanych. Badania przeprowadzone u autystycznych osób wykazały pewne nieprawidłowości w kilku rejonach mózgu. Oprócz tego inne badania sugerują, że osoby z autyzmem mają zły poziom serotoniny i innych neuroprzekaźników w mózgu.

Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń Zachowania ICD-10 autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwoju charakteryzującym się nieprawidłowym i/lub upośledzonym rozwojem, pojawiającym się przed 3 rokiem życia, w którym występuje nieprawidłowe funkcjonowanie we wszystkich spośród trzech sfer: interakcjach społecznych, komunikacji oraz ograniczonym, powtarzającym się repertuarze zachowań.

 Dziecko z autyzmem często:

• nie uczestnicy w zabawie z rówieśnikami,
• lubi samotność, niechętnie się przytula,
• bardzo rzadko się uśmiecha,
• bardziej interesuje się kontaktem z przedmiotami niż ludźmi,
• ma mimikę twarzy, która nie wyraża wielu emocji,
• zazwyczaj unika kontaktu wzrokowego z inną osobą, jeśli patrzy to „przez twarz osoby”,
• bywa nadpobudliwe i impulsywne,
• nie reaguje na swoje imię,
• często wpada w agresję bez wyraźnego powodu,
• często nie mówi, a jeśli już to używa słów często bez znaczenia,
• powtarza wyrazy lub całe zdania innych osób lub zapamiętane z telewizji tzw. echolalie,
• wprowadza przedmioty w jednostajny ruch obrotowy,
• przywiązuje się często do jednej zabawki, odtwarza te same zabawy,
• brak pola wspólnej uwagi z drugą osobą,
• ma utrudnione kontakty z innymi ludźmi,
• jeśli rozmawia – to na jeden temat,
• jest nadwrażliwe na dźwięki i dotyk, zapach, smak,
• czasem kręci się w kółko, macha rączkami,
• szereguje przedmioty,
• dziwnie chodzi np. drobnymi krokami lub na palcach,

Autyzm powinien być zdiagnozowany jak najwsześniej, gdyż wtedy zastosowana terapia zwiększa szansę na poprawę stanu dziecka z autyzmem. Terapia powinna być intensywna i systematyczna. Musi być również dostosowana do aktualnych potrzeb dziecka

Przykładowe rodzaje terapii:

• terapia behawioralna,
• trening umiejętności społecznych (TUS),
• holding,
• metoda opcji,
• integracja sensoryczna,
• ruch rozwijający Weroniki Sherborne,
• metoda więzi,
• arteterapia,
• muzykoterapia,
• trening słuchowy Tomatisa
• EEG – biofeedback.

Katarzyna Zielińska

Autyzm cyfrowy – przedawkowanie ekranów opóźnia rozwój psychiczny dziecka

Długie siedzenie przed ekranem dla nikogo nie jest dobre. Co dopiero zatem dla dzieci, szczególnie tych najmłodszych. Choć autyzm wirtualny nie jest chorobą, ani zaburzeniem rozwojowym, to daje podobne objawy, które powinny zapalić u rodziców czerwoną lampkę.

Autyzm wirtualny, nazywany też autyzmem cyfrowym, dla wielu wciąż może być zagadką. Niewiele się o nim mówi, a dotyczy coraz większej liczby dzieci. Choć nie istnieje jeszcze jako oficjalna jednostka chorobowa, to coraz częściej tego terminu używają nauczyciele, lekarze czy terapeuci. Jakie zachowanie dziecka powinno być sygnałem do niepokoju?

Jakie są objawy autyzmu?

Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym dziecka. Pierwsze objawy autyzmu można już wykryć u kilkunastomiesięcznych dzieci. Należy do nich brak nawiązywania kontaktu wzrokowego z innymi osobami. Dziecko często też nie gaworzy, nie mówi lub zaczyna mówić dość późno, nie komunikuje się także gestami i nie reaguje na polecenia. Dzieci z autyzmem bawią się także w dość specyficzny sposób. Układają zabawki w rzędach, a gdy ktoś przestawi je w inny sposób, bardzo się denerwują. Mogą także całymi godzinami machać rękami i chodzić w kółko.

Co to jest autyzm cyfrowy?

Pojawia się charakterystyczna drażliwość, ograniczenie relacji z innymi ludźmi i opóźnienia rozwoju psychicznego. Autyzm wirtualny zwany także wtórnym lub cyfrowym nie jest jednak chorobą, ani całościowym zaburzeniem rozwoju, z którym dzieci się rodzą. To zaburzenie zachowania, które jest rezultatem „przedawkowania” ekranów, a nawet interaktywnych zabawek.

Wśród najczęstszych objawów autyzmu wirtualnego wymienia:

• postępującą izolację i ograniczenie relacji z innymi ludźmi;
• nieadekwatną drażliwość i agresję po próbach odebrania telefonu, tabletu itp.;
• opóźnienie rozwoju psychicznego.

Dziecko zajmując się telefonem, jest niejako wyłączone z rzeczywistości, która je otacza. Nie jest w stanie zaobserwować reakcji między mamą, tatą, rodzeństwem. Nie jest w stanie rozwijać języka, uczyć się o emocjach. Jest pochłonięte zupełnie czymś innym. To skutkuje upośledzeniem jego funkcji, bo ich nie rozwija.

Ile czasu dziecko może spędzać przed ekranem?

U dzieci może pojawiać się uzależnienie i zdenerwowanie, że nie mogą korzystać z ekranów przez cały czas. Tak naprawdę można w każdym wieku uzależnić się od technologii. Nawet roczne dziecko – rodzic może sobie nie zdawać z tego sprawy, że oglądanie przez pięć minut bajeczki wpłynęło na drażliwość, płaczliwość dziecka. Grający telewizor w tle nie pozwala na tworzeniu relacji dziecka z rodzicami na przykład podczas posiłku. Dziecko może mieć trudności z poznawaniem smaków, rozpoznawaniem struktury jedzenia, a nawet nie rejestrować faktu, że w ogóle je.

Objawy autyzmu wirtualnego mogą się cofnąć. Należy jednak stopniowo ograniczać korzystanie z technologii, wybierając dla dziecka korzystniejszą alternatywę. Dzieci uczą się przez naśladowanie, modelowanie. Czyli my, jako rodzice/dorośli również musimy pokazać, że nie siedzimy cały dzień w telefonie.

Jak długo dziecko może spędzać czas przed ekranem telewizora, tableta, smartfona czy laptopa? Według specjalistów łączny czas nie powinien przekraczać:

• dzieci do 2 roku życia: 0 minut. Takie maluchy w ogóle nie powinny mieć styczności z ekranami cyfrowymi,
• dzieci w wieku od 2 do 5 lat: 20 minut dziennie 
• dzieci w wieku wczesnoszkolnym (6 – 10 lat): 60 minut dziennie,
• starsze dzieci i nastolatkinie więcej niż dwie godziny dziennie.

Katarzyna Zielińska

ADHD w pigułce

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) jest to zespół zaburzeń dotyczących sfer: nieuwagi, nadruchliwości i impulsywności. Przyjmuje się, że 2 – 5% populacji uczniów dotkniętych jest syndromem ADHD. Opracowania naukowe podają a praktyka potwierdza, że ADHD częściej dotyczy chłopców niż dziewczynek, co wynika ze specyfiki budowy oraz funkcjonowania centralnego układu nerwowego. Istnieje też tendencja do dziedziczenia zaburzenia (po linii męskiej). Objawy zaczynają zanikać około 14 roku życia wskutek dojrzewania struktur mózgowych.

Nieuwaga czyli zaburzenia koncentracji uwagi

To nic innego jak osłabienie zdolności koncentracji uwagi. Dziecko wykazuje trudności w dłuższym skupieniu uwagi na danej czynności. Występuje też tzw. nadmierna przerzutność uwagi – maluch chwilę po rozpoczęciu jednej czynności swoją uwagę przerzuca na inną, nowszą i ciekawszą dla niego a następnie kolejną itp. Ponadto występuje nadwrażliwość na bodźce zewnętrzne (zapachy, dźwięki, smaki, inne osoby w pomieszczeniu), które to dodatkowo dekoncentrują dziecko.

Nadruchliwość

Jest to rodzaj wewnętrznego przymusu ożywienia. Dziecko działa jakby we wzmożonym napędzie. Trudno mu usiedzieć w miejscu w trakcie lekcji, spożywania posiłków a nawet zwykłej rozmowy. Taka potrzeba ruchu zmusza dziecko do ciągłej aktywności, wydaje się, że jest wręcz przeładowane energią – ciągle się rusza, biega, skacze, rozgląda się, bawi się rękami, przedmiotami. Mogą występować też tiki ruchowe, kręcenie włosów, pocieranie dłoni, skurcze mięśni itp. Gadatliwość o której pisałam wcześniej także należy do objawu nadruchliwości i skutkuje potrzebą ciągłego zabierania głosu, nawet wtedy gdy dziecko nie jest o to proszone.

Impulsywność

Można to określić jako potrzebę bezzwłocznego działania tu i teraz. Dziecko realizuje pomysł natychmiast bez uprzedniego zastanowienia się nas nim, przemyślenia i bez poczucia konsekwencji. Jest to dla przykładu maluch, który wybiega za piłką na ulicę bez rozglądania się czy nadjeżdża samochód, dziecko, które oczekuje spełnienia jego zachcianki natychmiast, uczeń, który bez zastanowienia daje się namówić na zrobienie nauczycielowi psikusa. Dzieci impulsywne w gwałtowny sposób wyrażają swoje emocje, bywają chwiejne emocjonalnie, łatwo przechodzą z dobrego samopoczucia do krzyku i płaczu, szybko się złoszczą. Częściej bywają bardziej dziecinne niż ich rówieśnicy, są bardziej konfliktowe, łatwo się obrażają ale przy tym wszystkim są zazwyczaj bardzo uczuciowe.

Objawy towarzyszące

U dzieci z ADHD często współwystępują objawy alergii, nietolerancji pokarmowej, zaburzenia łaknienia, mniejsze zapotrzebowanie na sen, nadwrażliwość na bodźce zapachowe i dotykowe – nie lubią czapek, rękawiczek, szalików, skarpetek, niektórych materiałów, metek itp. Należy pamiętać, że nie każde impulsywne dziecko z deficytami uwagi i dużą potrzebą ruchu, cierpi na ADHD. Schorzenie to bardzo często bywa mylone z zachowaniem dziecka o żywym temperamencie, niespokojne, niewychowane w poczuciu granic i zasad. Wszystkie niepokojące objawy powinny zostać skonsultowane przez specjalistę, aby nie pozostawić wątpliwości.

Gdzie po diagnozę?

Pełną diagnozę z końcowym orzeczeniem uznawanym w szkołach można uzyskać tylko w poradniach psychologiczno – pedagogicznych. Diagnozę z opinią ale bez orzeczenia uzyskacie od psychologa dziecięcego.

Gdy diagnoza jest pewna…

w pierwszej kolejności zalecane jest podjęcie terapii z wykorzystaniem metod poznawczo – behawioralnych, aby zminimalizować objawy i nauczyć nowych, korzystnych wzorców zachowań, wzmocnić zasoby, wyedukować rodziny i stworzyć strategię radzenia sobie z problemami. Ważna jest przede wszystkim konsekwencja w działaniu i przestrzeganiu zasad, dobra komunikacja, stosowanie systemu nagród i kar.

Katarzyna Zielińska

Tolerancja w szkole: „Klucz do współistnienia i rozwoju społeczeństwa”

16 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Tolerancji. Przyjrzyjmy się, czym charakteryzuje się tolerancja i w jaki sposób można uczyć jej w szkole.

Szkoła to miejsce, gdzie młodzi ludzie uczą się nie tylko matematyki, historii czy nauk przyrodniczych, ale także wartości i postaw, które kształtują ich charakter i przyszłość. Jedną z wartości, które powinny być promowane w szkole, jest tolerancja. Dlaczego jest to tak istotne i jakie korzyści niesie ze sobą tolerancja w edukacji? Tolerancja to postawa, która polega na szanowaniu innych ludzi, niezależnie od ich różnic, takich jak kultura, religia czy pochodzenie. Jest to umiejętność akceptowania i zrozumienia różnorodności, co jest kluczowe dla budowania społeczeństwa opartego na równości i sprawiedliwości. Warto zaznaczyć, że tolerancja nie oznacza zgody na wszystko. To nie wyrażenie aprobaty dla zachowań, które są niemoralne lub szkodliwe. Tolerancja polega na szanowaniu praw innych ludzi do wyrażania swoich przekonań, o ile nie naruszają one praw innych ani nie są szkodliwe dla społeczeństwa.

Dlaczego tolerancja w szkole jest tak ważna?

• Wzmacnia więzi społeczne: Promowanie tolerancji w szkole pomaga budować pozytywne i szanujące różnorodność środowisko. Dzieci uczą się, że różnice nie są powodem do wykluczania czy dyskryminacji, ale raczej okazją do poznania nowych perspektyw i wzbogacenia własnego życia.
• Przygotowuje do życia w wielokulturowym społeczeństwie: W dzisiejszym świecie coraz częściej spotykamy się z różnorodnością kulturową i religijną. Ucząc tolerancji w szkole, przygotowujemy młodych ludzi do życia w społeczeństwie, które staje się coraz bardziej globalne i różnorodne.
• Redukuje konflikty i przemoc: Tolerancja jest kluczem do rozwiązywania konfliktów w sposób pokojowy. Kiedy ludzie potrafią akceptować i zrozumieć innych, konflikty stają się mniej prawdopodobne, a przemoc jest mniej powszechna.
• Wspiera rozwój osobisty: Tolerancja sprzyja rozwojowi empatii, otwartości umysłu i umiejętności rozwiązywania problemów. Te cechy są niezwykle ważne w życiu codziennym i zawodowym.

Jak rozpoznać, że ktoś jest ofiarą przemocy w szkole: sygnały i działania

Przemoc w szkole to trudny problem, który może dotknąć każdego ucznia. Często ofiary przemocy nie zawsze otwarcie dzielą się swoimi doświadczeniami, dlatego istotne jest, by uważnie obserwować zachowanie ucznia w środowisku szkolnym i pozaszkolnym. Jak więc rozpoznać, że ktoś jest ofiarą przemocy w szkole, i jak należy reagować na te sygnały?

1. Zmiany w zachowaniu:

Nagłe i nieuzasadnione zmiany w zachowaniu, takie jak wycofanie się, nadmierna agresja, spędzanie dużej ilości czasu samemu, trudności w zasypianiu, ciągłe zmęczenie czy też izolowanie się od rówieśników, mogą być sygnałem, że coś jest nie tak.

2. Spadki w wynikach edukacyjnych:

Uczeń, który wcześniej radził sobie dobrze w nauce, może nagle zacząć notować spadki w wynikach. Przemoc w szkole może wpływać na koncentrację i zdolność skupienia się na nauce.

3. Zmiany w wyglądzie zewnętrznym ucznia:

Jeśli uczniowi zaczynają znikać przedmioty szkolne, a jego wygląd, wyposażenie, ubrania ulegają uszkodzeniom, może to wskazywać na problemy związane z przemocą.

4. Unikanie szkoły:

Ofiary przemocy mogą unikać szkoły lub próbować wymigiwać się od uczestnictwa w zajęciach. Może to wynikać z obawy przed konfrontacją z osobami sprawiającymi problemy.

5. Brak chęci do spotkań towarzyskich:

Zmniejszone chęci do spotkań towarzyskich, wycofywanie się z aktywności szkolnych czy społecznych, może być oznaką, że uczeń nie czuje się dobrze w środowisku szkolnym.

6. Fizyczne obrażenia:

Obecność widocznych obrażeń fizycznych, takich jak siniaki czy zadrapania, może wskazywać na to, że ktoś jest ofiarą przemocy fizycznej. Ponadto czasem zdarza się, że uczeń zmienia formę ubioru (szerokie koszulki, bluzy), po to, aby ukryć obrażenia — może pojawić się niechęć do pokazywania swojego ciała np. na basenie czy unikanie przebierania się w obecności innych osób.

7. Zmiany nastroju:

Ofiary przemocy często doświadczają zmian nastroju, mogą być bardziej nadpobudliwe, drażliwe lub wydawać się zrezygnowane, często są zmęczone, nie chcą rozmawiać o swoim dniu w szkole, zadawane im pytania sprawiają, że są sfrustrowane.

8. Zanik zainteresowania dotychczasowym hobby czy pasjami:

Uczeń, który wcześniej przejawiał zainteresowanie konkretnymi hobby czy pasjami, może nie chcieć już podejmować danych aktywności. Często wynika to z braku odczuwania spełnienia i przyjemności z wykonywanych czynności, które uprzednio przynosiły satysfakcję.

Reagowanie na sygnały przemocy w szkole wymaga delikatności i troski. Jeśli zauważysz u kogoś te sygnały, ważne jest, aby:

• wyrazić zainteresowanie i zapytać, czy wszystko jest w porządku,
• słuchać uważnie, bez oceniania czy bagatelizowania uczuć,
• poinformować nauczycieli, szkolnego psychologa lub innego zaufanego dorosłego o obserwowanych zmianach,
• zachować dyskrecję i szanować prywatność osoby dotkniętej przemocą.

Rozpoznawanie i reagowanie na sygnały przemocy w szkole to kluczowy krok w zapewnieniu bezpiecznego i wspierającego środowiska edukacyjnego dla wszystkich uczniów. Uważna obserwacja personelu szkolnego i rodziców, a także otwartość w komunikacji pozwalają na zaobserwowanie niepokojących symptomów wcześnie, co przełoży się na udzielenie odpowiedniej pomocy poszkodowanym uczniom.

Przemysław Żołądź

Wspieranie rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży

Czuwanie nad prawidłowym rozwojem dziecka od jego poczęcia do osiągnięcia przez nie dojrzałości, poza tym, że daje wielu rodzicom/opiekunom spełnienie, jest też – nie ukrywajmy – wyzwaniem, które niesie ze sobą wiele pytań i wątpliwości. Nie ma bowiem jednego uniwersalnego przepisu „na wychowanie”, który sprawdzi się zawsze i wszędzie. Choć istnieją pewne prawidłowości czy zasady, o których wiemy, że mogą być pomocne w wychowywaniu dziecka, to na ostateczny sukces składają się różne czynniki, zarówno te, na które rodzic nie ma wpływu (np. wyposażenie genetyczne, z którym dziecko przychodzi na świat), jak i te, które zasadniczo od niego zależą np. relacje w rodzinie.

Na pytanie: Jak dobrze wspierać swoje dziecko w rozwoju? mogą paść różne odpowiedzi. Będą one wypadkową naszych wartości, doświadczeń, tego, co jest dla nas w życiu ważne. Gdyby jednak chcieć się pokusić o bardziej uogólnioną perspektywę, o wspieraniu rozwoju można myśleć jako o przygotowaniu dziecka do realizowania przez nie kolejnych zadań rozwojowych i adaptacji do środowiska. Innymi słowy, o tworzeniu mu warunków do wykształcenia kompetencji, które umożliwią mu na samodzielność, tworzenie i podtrzymywanie relacji, pozytywne myślenie o sobie, realizowanie potrzeb i pragnień bez konieczności krzywdzenia innych, przeżywanie emocji, w tym czerpanie radości z różnych doświadczeń i satysfakcji ze swoich osiągnięć.

Nie da się opisać wszystkiego, co wpływa na rozwój psychiczny dziecka. Jednak wyróżniłam kilka według mnie najważniejsze kwestii, które mają znaczący wpływ na rozwój psychiczny małego i młodego człowieka, który staje się później zarządzającym swoim życiem dorosłym. Zachęcam do zapoznania się z prezentacją.

Katarzyna Zielińska

PREZENTACJA

Płacz, kiedy ci smutno

„Jest we łzach jakaś świętość. Nie są oznaką słabości, ale przeciwnie, siły. Przemawiają bardziej wymownie niż tysiąc języków. To zwiastuny wszechogarniającego smutku, głębokiego żalu i niewypowiedzianej miłości.” (Washington Irving)

W klasycznych już badaniach przeprowadzony w 1981 roku przez Williama Freya na University of Minnesota pokazano, że płacz ma w sobie prawdziwą moc. Płacząc, uwalniamy w naszym mózgu zbawienniej endorfiny, dzięki którym możemy poczuć się lepiej. Co więcej, kolejne badania przeprowadzone przez Hideho Arita, profesora Wydziału Medycyny Uniwersytetu Tokijskiego wskazują, że osoby, które pozwalają sobie na łzy, lepiej radzą sobie z trudnymi wydarzeniami, które spotykają ich w życiu.

Według dwuetapowej teorii płaczu, łzy dają nam możliwość naturalnego odreagowania i spuszczenia napięcia. Płacz uruchamiany jest w sytuacji, w której po pobudzeniu układu współczulnego (odpowiadającemu za reakcje stresową), następuje zwiększenie aktywności układu przywspółczulnego (odpowiadającemu za reakcje wyciszenia). Łzy są więc oznaką powrotu do stanu równowagi.

Katarzyna Zielińska

Pozwól mi płakać ze smutku i krzyczeć ze zranienia

Dziecięce emocje mają w sobie pewnego rodzaju czystość. Jak mały człowiek się smuci – to się smuci. Jak się złości – to się złości. Jak raduje – to całym sobą. Dla dzieci emocje po prostu są i są po to, aby je doświadczać. W końcu, tak jak czujemy rękę czy nogę, tak i odczuwamy emocje. Dla dorosłych sprawa nie wygląda już tak prosto. W toku socjalizacji i wychowania zaczynamy ubierać (i przykrywać) nasze emocje w kolejne warstwy. Złość staje się niewygodna, to opakowujemy ją w smutek. Ale ponieważ nauczyliśmy się, że smutek jest oznaką słabości, to i on zostaje przykryty warstwą lęku. I nagle ze zgrozą zauważamy, że czujemy się o kilka ton ciężsi.. kolejne emocjonalne warstwy przytłaczają i ciągną w dół…

Jak to się dzieje, że coś tak nam bliskiego, jak nasze własne emocje, staje się dla nas tak odległe?

Cóż, wydaje się, że zasad poruszania się po naszym emocjonalnym świecie uczymy się od maleńkości:

– ale przecież nie ma o co płakać!
– nieładnie się tak złościć
– przestań zawodzić!
– nie bądź tchórzem! nie ma się czego bać!
– weź się w garść!
– ile można marudzić…

Wszystkim nam mniej lub bardziej dźwięczą te komunikaty w głowie. Gdy są wyjątkowo głośne, to przekładają się na to, że zaczynamy się wstydzić naszych emocji, a zwłaszcza ich uzewnętrzniania. Pokazywanie innym tego, jak się czujemy staje się dla nas tożsame
z okazywaniem naszej słabości i wadliwości. Wydaje nam się, że osoby, które dobrze radzą sobie z emocjami to te, które potrafią opanować łzy i nigdy nie podnoszą głosu…

Ale czy na pewno?

Może te biologiczne mechanizmy regulowania emocji są nam bardziej potrzebne niż nam się wydaje? Bo w końcu, czym jest płacz czy krzyk,  jeśli nie sposobem, po jaki sięga nasze ciało, aby wyregulować swój wewnętrzny stan pobudzenia, jaki pojawia się pod wpływem emocji?  Oczywiście, jesteśmy ssakami wyższymi, które mają te przewagę nad innymi, że możemy radzić sobie z naszymi emocjami poprzez język (nazywanie tego, co czujemy). Jednak mam głębokie poczucie, że sam język nigdy nie będzie wystarczający – po prostu potrzebujemy mądrości naszego ciała, aby dobrze radzić sobie z emocjami.

Katarzyna Zielińska

Szkodliwe e – papierosy

Na przestrzeni ostatnich lat pojawiły się nowe zagrożenia dla zdrowia publicznego, tzw. elektroniczne papierosy (e – papierosy). Są one postrzegane jako mniej szkodliwe, dlatego młodym ludziom wydają się szczególnie atrakcyjne.

E – papierosy oraz tytoń podgrzewany pozwalają ukryć nawyk palenia. Tym samym eliminują istotny czynnik chroniący młodzież przed sięganiem po papierosy, jakim jest strach przed wykryciem nałogu przez rodziców. Dlatego też w łatwy sposób otwierają furtkę do palenia papierosów w przyszłości.

Zachęcam do zapoznania się z krótkim materiałem nt. e – papierosów.

* E-papierosy - plaga wśród nastolatków
* Zagrożenia związane ze stosowaniem elektronicznych papierosów

 Katarzyna Zielińska

9 wskazówek, jak pracować ze złością – rady dla Rodziców

Poniższe wskazówki dotyczą pracy ze złością. Co zatem możesz zrobić, aby zapanować nad złością dzieci i osiągać doskonałe efekty?

1. Zadbaj o czas na relaks

Aby dobrze się pracowało, trzeba uspokoić dzieci i… siebie. To ważny element budowania poczucia bezpieczeństwa, bez którego ciężko zajmować się emocjami.

2. Przyjrzyj się zachowaniom

Zdecyduj wspólnie z dziećmi, jakie zachowania związane z wyrażaniem złości są OK, a jakie nie są OK.

3. Edukuj dzieci emocjonalnie

Pokaż dzieciom, że wszystkie emocje są ważne i potrzebne. Porozmawiaj z nimi, po co nam złość, kiedy ją odczuwamy, jakie inne uczucia towarzyszą nam podczas ataku wściekłości?

4. Naucz dzieci właściwie rozpoznawać złość

Zaproś dzieci do rozpoznawania złości. Po czym poznają, że ktoś jej doświadcza? Jak wtedy wyglądamy? Jak mówimy?

5. Zidentyfikuj sytuacje „złościorodne”

W jakich sytuacjach doświadczają złości? Niech ją narysują, namalują, lepią, odgrywają.

6. Wzbogać strategie radzenia sobie

Co mogą zrobić, kiedy go czują? Niech dzieci podają swoje pomysły.

7. Trenuj z dziećmi te strategie

Zastosuj wiedzę w praktycznej sytuacji! Np. dzieci mogą rozwiązać konflikt między bohaterami bajki.

8. Sprawdź efekty swojej pracy

Upewnij się, że Twoje dzieci potrafią dobrze określić sytuacje, w których może pojawić się wstyd, poczucie winy, poczucie krzywdy, np. za pomocą quizu.

9. Wprowadź w życie wszystkie kroki w praktyce

Wykorzystaj sytuację, kiedy dzieci doświadczają złości. Porozmawiaj z dzieckiem o tym, jak komuś można pomóc poradzić sobie z tą emocją.

Katarzyna Zielińska

O potężnej sile złości

Dzisiaj będzie o złości i pracy z nią. Złość jest OK, ale nie wszystkie nasze zachowania takie są!

Problemy z właściwym jej wyrażaniem odbijają się na naszych relacjach i interakcjach z innymi przez całe życie. Na przykład dzieci w wieku przedszkolnym, które mają trudności z konstruktywnym radzeniem sobie ze złością, są mniej lubiane przez rówieśników, a nauczyciele i rodzice przypisują im mniejsze umiejętności społeczne. Niestety problem sam nie znika, a raczej pogłębia się i dzieci, które nie potrafią efektywnie regulować swojej złości, doświadczają coraz większych frustracji, a te z kolei, nie mają ujścia.

Koło się zamyka

Jeśli nie potrafimy poradzić sobie ze złością, może mieć ona niszczycielski wpływ na nasze życie. Wystarczy, że spojrzysz na swoich podopiecznych – ich furia potrafi zniszczyć wszystko, co stanie im na drodze, bez względu na to, czy jest to osoba, czy rzecz.

Ale jeśli nauczysz dzieci radzić sobie z tym, przekierowywać tę energię i zamieniać ją na coś konstruktywnego, z łatwością będziesz realizować cele dydaktyczne i wychowawcze – bez frustracji, złości i konfliktów.

Co zatem robić?

Aby skutecznie pracować nad tą emocją, trzeba przyjąć, że wszystkie odczucia są nam potrzebne. Nie ma dobrych i złych. Mogą być tylko wyrażone w sposób raniący lub nie.

Niesamowicie ważną rzeczą jest to, aby dzieci czuły się bezpieczne w wyrażaniu swoich emocji, zwłaszcza takiej jak złość. Do tego doskonale nadaje się kącik złości/wyciszenia/ relaksu — jednym słowem specjalne miejsce, w którym dziecko samo z siebie, z własnej potrzeby korzysta, kiedy chce zapanować nad nią.

Jako dorośli często chcemy skorygować niepożądane zachowanie u dzieci. Co wtedy mówimy?

• „Nie krzycz.”
• „Nie przeszkadzaj.”
• „Nie bij koleżanki.”
• „Jak ty się zachowujesz?!”

Zauważaj i doceniaj to, co pozytywne, chwal

Każdy potrzebuje uwagi. Wyróżniaj szczególnie te dzieci, które przestrzegają zasad. Podziękuj im. Ale też popatrz na te, które ich nie przestrzegają. Co dobrego o nich możesz powiedzieć? No właśnie... Często jest tak, że o nich niewiele możemy powiedzieć dobrego, a niekiedy właśnie to działa CUDA.

Unikaj słowa NIE

Zamiast: „Nie wolno krzyczeć w sali”, powiedz: „Chcę, żebyście byli cicho”. Czujesz różnicę? Co zrobisz, kiedy powiem: „nie trzymaj nóg na podłodze?". Czy wiesz, o co mi chodzi? Niekoniecznie, dlatego wystrzegaj się słowa NIE.

 Katarzyna Zielińska

„Dekalog dobrego rodzica”

Nie istnieje recepta, jak być dobrym rodzicem – tak, jak każdy z nas jest inny, bowiem niesie swój bagaż doświadczeń, przemyśleń i wartości, tak i dzieci mają różne oczekiwania
i potrzeby.

1. Wyrażaj swoją miłość – słowem, gestem, uwagą, uśmiechem. Całuj, przytulaj, ściskaj, ale uważaj, by swym oddaniem nie zadusić.
2. Interesuj się tym, co dzieje się w życiu dziecka: w przedszkolu czy w szkole, ale i potem. Słuchaj opowieści, zwierzeń, odpowiadaj na pytania. Buduj relację – pełną ciepła, bliskości i autentycznego zainteresowania.
3. Chwal dziecko. Podkreślaj jego wyjątkowość i indywidualność. Unikaj porównań, ucz, że dobrze jest być innym, a nie na oślep podążać za tłumem. Zachęcaj do podejmowania samodzielnych decyzji. Szanuj niezależność, osobowość, potrzeby.
4. Pielęgnuj pasje. Zaszczepiaj ciekawość świata, chęć rozwijania zainteresowań, odkrywania tego, co wokół, ale i wewnątrz siebie. Pomóż mu znaleźć swoje mocne strony czy hobby. Pamiętaj też, że dziecko nie jest przedłużenie ciebie – ma swoje cele i marzenia.
5. Ucz, czym jest dobro, a czym zło. Obudź wrażliwość – na potrzeby czy krzywdę innych. Niezależnie od tego, czy jesteście rodziną religijną, czy bliższy jest wam ateizm dbajcie o swój kręgosłup moralny.
6. Wychowuj, unikając etykiet. Jeśli dziecko robi coś niedbale, zwróć mu na to uwagę – to ważne, ale nie nazywaj go np. „Roztrzepańcem”. Pokazuj możliwości korekty, alternatywy i konsekwencje niechcianych zachowań.
7. Ucz, czym są zasady. Ustanawiaj granice. Zachęcaj do odpowiedzialności i konsekwencji. Modeluj zachowania nie tylko słowem, ale bądź wzorem do naśladowania – pamiętaj, że dzieci uczą się poprzez obserwację i naśladownictwo. Unikaj publicznego karcenia, jasno się komunikuj. Jeśli dajesz im karę – dziecko musi wiedzieć za co i dlaczego.
8. Staraj się rozumieć dziecko, popatrz na świat oczami dziecka. To, co dla ciebie jest łatwe, proste i oczywiste… Nie bądź rodzicem bezwzględnym. Daj dziecku prawo do popełniania błędów, rewizji poglądów czy zmiany zdania. Nie bądź okrutnym katem, który – w imię żelaznych zasad, konsekwencji i źle pojmowanej silnej woli – pozwala zgubić prawdziwe potrzeby, cele i marzenia. Pamiętaj, że czasem to, co dla jednych jest oznaką słabości czy tchórzostwem, dla innych jest dowodem dojrzałości i odwagi.
9. Stwórz dom, w którym będzie mogło czuć się dobrze i bezpiecznie. Kontroluj swój temperament, szanuj usposobienie dziecka i jego prywatność. Zaszczep w nim poczucie przynależności – celebrujcie rodzinne tradycje i jubileusze, spędzajcie czas razem. Nie kłóć się z małżonkiem w obecności dziecka i nie mieszaj go w sprawy dorosłych.
10. Nie wychowuj dziecka pod kloszem. Nadopiekuńczość to niedźwiedzia przysługa. Nie ratuj go z każdej opresji i nie usuwaj kłód spod nóg. Asekuruj, bądź obok, wskazuj kierunek, daj mu szanse poznać siebie, swoje możliwości i konsekwencje działań. Pozwól doświadczać.

Katarzyna Zielińska

List do Rodziców

Nazywam się Katarzyna Zielińska, pracuję w Publicznej Szkole Podstawowej jako pedagog szkolny, pedagog specjalny. To trudna i wymagająca praca, ale jednocześnie dająca dużo satysfakcji, mimo iż na efekty trzeba czasami długo czekać. Z własnych obserwacji wiem, jak ważna jest rola rodziców w terapii dziecka i ich ścisła współpraca z nauczycielem. Bez udziału rodziców nauczyciel niewiele może pomóc. Dlatego cenię sobie bardzo zaangażowanie Państwa w procesie dydaktyczno – wychowawczym.
Aby dziecko otrzymało potrzebną pomoc, niezbędna jest wczesna diagnoza, dlatego obserwujcie Państwo swoje dzieci i wszelkie trudności zgłaszajcie nauczycielom i specjalistom. Na co należy zwrócić uwagę? Co powinno zaniepokoić rodzica?

 We wczesnym dzieciństwie to:

• małe zainteresowanie ludźmi,
• brak kontaktu wzrokowego,
• brak odwzajemniania uśmiechów i ekspresji twarzy rodzica,
• brak reakcji na swoje imię w 12 miesiącu życia,
• brak gaworzenia do 12 miesiąca,
• brak patrzenia na przedmioty na które patrzy rodzic lub które wskazuje rodzic,
• brak gestów.

W wieku szkolnym dochodzą takie symptomy jak:

• nieprawidłowości w relacjach społecznych,
• problemy z komunikacją – opóźniony rozwój mowy,
• nadal brak kontaktu wzrokowego lub kontakt krótkotrwały, ulotny,
• trudności w podporządkowaniu się regułom i zasadom,
• reakcje uczuciowe nieadekwatne do sytuacji,
• brak rozumienia pojęć abstrakcyjnych,
• monotematyczność w zabawie,
• problemy z koncentracją i skupieniem uwagi,
• czasami agresja lub autoagresja.

Niezwykle trudnym zadaniem dla dziecka, rozpoczynającego naukę w szkole, jest podjęcie przez niego roli ucznia i partnera w grupie rówieśniczej.

Dzieci z zaburzeniami, z niepełnosprawnościami potrzebują przede wszystkim uwagi, akceptacji w całej ich odrębności, specyficzności. Trzeba dać im szanse na zbudowanie relacji z innymi, na życie w społeczeństwie, a nie na jego marginesie. Obecność tych uczniów w szkole to niezwykła wartość dla pozostałych osób. To dzięki nam nabywają umiejętności społeczne, których nie da się przekazać teoretycznie, które będą ich kapitałem w dorosłym życiu.

 Katarzyna Zielińska

Zaburzenie emocjonalne u ucznia

Termin „Zaburzenia emocjonalne” powstał w latach 30 – tych  XX wieku i  nie jest do końca sprecyzowany – obejmuje swoim zakresem wiele trudności. Charakteryzuje się nieprawidłową reakcją emocjonalną na bodźce zewnętrzne. Zaburzenia emocjonalne to  wahania nastroju ,  zakłócenia myślenia oraz działania. Zaburzenia  emocjonalne najczęściej narastają stopniowo, mają swój początek we wczesnym dzieciństwie, najczęściej , gdy dziecko idzie do przedszkola. Zależą one w dużym stopniu  od funkcjonowania  układu nerwowego, hormonalnego, ogólnego stanu zdrowia, ale także od osobowości i wychowania.

U ucznia zaburzenia emocjonalne najczęściej przyjmują postać reakcji nerwicowych. Dziecko zaczyna reagować chorobliwym, nadmiernym lękiem na sytuacje wywołujące w nim stres, które same w sobie nie są realnym  zagrożeniem.  Dzieje  się tak na skutek jakiegoś traumatycznego wydarzenia lub urazu psychicznego. Innym objawem zaburzeń emocjonalnych u dzieci jest nadpobudliwość i zwiększona aktywność ruchowa. Dziecko reaguje emocjonalnie w sposób bardzo gwałtowny, niewspółmierny do sytuacji, przyczyny. Często są to reakcje negatywne, takie jak złość czy gniew. Uczniowie  z tego typu zaburzeniami emocjonalnymi są drażliwi, niecierpliwi, impulsywni, szybko się nudzą, nie potrafią skupić się na wykonaniu jakiegoś działania. Przejawem strachu, niezadowolenia są gwałtowne wybuchy złości. Mogą one mieć wiele form –  autoagresji, obrażania rówieśników, niszczenia rzeczy swoich i cudzych. Negatywne zachowania ucznia z nadpobudliwością nie są wynikiem jego złośliwości, lecz emocji – zaburzonych emocji. Ważne jest, żeby widzieć mocne strony ucznia, czerpać z nich jak najwięcej. Nie zauważać tylko trudności.

Dzieci zaburzone wykazują się nie tylko nadmierną aktywnością, lecz także dużą biernością, wycofaniem ucznia. Nie sprawiają oni kłopotów wychowawczych, nie są konfliktowi, lecz często odrzuceni przez otoczenie – osamotnieni. Bardzo  starannie wykonują swoje obowiązki,  nie są pewni swoich umiejętności i wartości. Są  przesadnie grzeczni, bierni, posłuszni i uczynni, ponieważ boją się odrzucenia i krytyki. Bywają  pozornie obojętni i powściągliwi w wyrażaniu uczuć, zarówno negatywnych, jak i pozytywnych, gdyż obawiają się reakcji otoczenia. Unikają towarzystwa, żeby nie narazić się na możliwe nieprzyjemności. Dziecko z zaburzeniami emocjonalnymi często ma problem z adekwatnym okazywaniem uczuć, często unika kontaktu wzrokowego. Lęk może manifestować złośliwością i negatywnym nastawieniem do otoczenia. Często odrzuca  innych, żeby nie być odtrąconym. Niedostosowanie aktywności ucznia do sytuacji staje się uciążliwe dla klasy i utrudnia prowadzenie lekcji nauczycielowi, zaburza tok zajęć.

W większości przypadków zaburzenia emocjonalne u uczniów są odzwierciedleniem źle funkcjonującej rodziny. Nie chodzi tu tylko o rodziny patologiczne, z problemem alkoholowym, lecz o te „porządne” –  rodzice pracują, dbają o dom, dzieci są zadbane i mają możliwości do rozwijania swoich zainteresowań. Ich oczekiwania wobec swojego dziecka są duże, czują się rozczarowani w przypadku ich niespełnienia. I zaczyna się błędne koło. Dziecko stara się nie zawieść rodziców, boi się porażek w szkole. Im bardziej się stara, denerwuje, tym częściej mają one miejsce. A później pojawia się strach przed reakcją rodziców. Rodzice często są nieświadomi własnych zachowań, stanowią dla dziecka wzorzec i uczą pewnych zachowań. Ale mogą też  przekazać problemy emocjonalne. Źródłem zaburzeń emocjonalnych u dzieci może być brak wsparcia rodziców, brak poczucia bezpieczeństwa, nadopiekuńczość rodziców czy stosowanie wobec dziecka przemocy.

Katarzyna Zielińska

Bibliografia:

1. J. Dorowolska, „Czy naprawdę trudne dziecko”; Warszawa, WSiP 1975 r.
2. R. Ranschburg, Lęk, gniew, agresja; WSiP – „Trudności emocjonalne uczniów”. Grochulska – Stec J. „Reedukując agresję?”
3. H. Spionek, „Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne”, Warszawa 1985 r. PWN
4. Webinar,  „Zaburzenia emocjonalne uczniów - rodzaje, objawy, pomoc” Joanna Nienałtowska-Padło
5. Święcicka M. (1996) „Dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi", MEN, Warszawa
6. Eichelberger W.(1994), „Jak wychowywać szczęśliwe dzieci", Intra,Warszawa
7. Faber A., Mazlish E. (1992), „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły”, Media Rodzina of Poznań, Inc

Kochana Mamo, Kochany Tato,

bez zdrowia psychicznego nie ma mojego zdrowia. Kiedy towarzyszą mi trudne emocje nie jestem w stanie rozwijać się, uczyć się i wtedy bardzo potrzebuję Waszego wsparcia. Mamo, Tato mam do Was prośbę. Wysłuchajcie mnie i tego, co chcę Wam powiedzieć. Kiedy jestem dzieckiem potrzebuję Waszej obecności, Waszej miłości. Jesteście lustrem mojego świata, tworzycie mi obraz całego świata. Kiedy mam problem, jest mi z czymś trudno jesteście pierwszymi osobami do których zwracam się po pomoc. Wtedy bardzo liczę na to, że otrzymam od Was wsparcie i będziecie mi pomagali w różnych dla mnie trudnych rzeczach. Liczę na Was, liczę na Waszą miłość, bo jest ona ważna dla mnie, abym mógł rosnąć i rozwijać się. 10 października jest szczególny dzień- to Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Bardzo lubię jak rozmawiamy ze sobą o tym co trudne, jak rozmawiamy o emocjach i innych dla mnie ważnych sprawach. To wszystko sprawia, że jest mi lżej. Ten dzień przypomina, że zdrowie psychiczne jest także ważne. Kupujecie mi ubrania, zeszyty, jedzenie, tak wiele robicie, aby moje ciało było zdrowe i dobrze się rozwijało. Jednak jest jeszcze to, co w mojej głowie. Kiedy jest mi trudno nie potrafię tego zostawić za sobą. Wiem, że będąc dzieckiem nie rozumiem jeszcze wszystkiego, ale mogę Was zapewnić, że odczuwam równie trudne emocje jak Wy. Ten dzień przypomina, że zdrowie psychiczne jest bardzo ważne, ale marzę o tym, abyśmy dbali o nie każdego dnia. Dbanie o moje ciało jest dla mnie tak samo ważne jak dbanie o moje emocje, uczucia, trudności, nastrój. Pamiętajcie, że Wasz świat to też mój świat. Wszystko, co niesiecie w sobie otrzymuję od Was i noszę w sobie. Jeśli jest Wam trudno też możecie iść po pomoc. Pokażecie mi, że kiedy mam problem nie muszę czuć wstydu. Uczę się od Was pomagać sobie i kochać siebie dzięki Waszej miłości i mądrości. Proszę pamiętajcie o tym.

                       Wasze dziecko